Sterrenkunde

Beeld: Blake Gordon

De Melkweg is in steden in Nederland niet meer te zien. Door de overvloedige verlichting die omhoog schijnt worden de zwakkere sterren overstraald en is de prachtige sterrenhemel onzichtbaar geworden. Veel mensen zien pas voor het eerst een echte sterrenhemel als ze in bijvoorbeeld Zuid-Frankrijk voor hun tentje zitten en omhoog kijken. Jammer dat we dat in Nederland nauwelijks meer kunnen vinden.

De hoeveelheid licht neemt nog steeds toe en de hemel in Nederland wordt dus steeds lichter, waardoor er minder sterren te zien zijn. Het licht van een stad straalt omhoog en kan aan moleculen of aan deeltjes in de atmosfeer weer naar beneden afgebogen worden waardoor de hemel in de richting van de stad opheldert. Een grote stad is in Nederland wel van 40 kilometer afstand te zien. Aangezien Nederland elke 40 kilometer wel een stad heeft, is de hele Nederlandse hemel verlicht. Het meest in de Randstad en het minst op de Waddeneilanden.

Waar komt al dat licht vandaan?

Veel lampen schijnen niet alleen naar beneden, maar ook schuin omhoog. Gemiddeld wordt tussen de 5 en 10% van het licht direct omhoog gestraald. Dit wordt dus volledig onnodig geproduceerd en verlicht alleen maar de onderkant van vogels en de hemel. Ook het licht dat de grond raakt wordt voor een deel weerkaatst en kan zo ook de hemel in gaan. Geschat wordt dat in totaal ongeveer 15 tot 20% van het buiten geproduceerde licht direct of indirect de hemel bereikt.

     

Deze panoramafoto is gemaakt vanuit Wateren richting Steenwijk, in Drenthe. Klik voor een groot formaat, met de namen van de dorpen. Beeld: Emiel Kempen, Vereniging voor Amateursterrenkunde Zuid-Drenthe.

De dieren uit de dierenriem een nieuwe bedreigde diersoort?

Wat betekent dit voor iemand die als amateur of professional naar de sterren kijkt? De zwakste sterren zijn onzichtbaar geworden door de grijze hemel. Zonder lichtvervuiling zijn maximaal 3000 sterren tegelijkertijd zichtbaar. In Nederland is er alleen op de Waddeneilanden nog meer dan 2000 sterren te zien. Vanuit een stad als Utrecht zijn dat er maximaal zo’n driehonderd. Dat betekent dat nog maar 10% van de sterren die er zonder lichtvervuiling waren, te zien zijn.

Beeld: Steve Jurvetson.

Veel interessante objecten, zoals nevels en andere melkwegstelsels, zijn erg zwak. Deze objecten zijn nu niet meer te vinden. De echte sterrenkundigen zijn al een eeuw geleden gevlucht uit Nederland, maar nu zullen ook de Nederlandse amateurs verjaagd worden naar donkere plekken in landen zoals Frankrijk.

In 2002 voelde volkssterrenwacht Copernicus in Haarlem zich gedwongen te verhuizen omdat het sterren kijken onmogelijk werd gemaakt door een naburig sportpark. Sinds lange tijd was Copernicus gevestigd aan de rand van Haarlem, waar ze een plek bood aan amateursterrenkundigen, scholieren en anderen geïnteresseerden.
Toen zich een tennis- en hockeyveld pal naast de sterrenwacht vestigde, werd de hemel plaatselijk zo verlicht door de buitenverlichting dat het zicht op de sterren vrijwel geheel werd ontnomen. Copernicus is op zoek gegaan naar een nieuwe locatie en vond deze in een natuurreservaat in de duinen, ver weg van Haarlem, maar met wel iets meer duisternis.


Andre Kuipers te gast op ledendag Platform Lichthinder

Geplaatst: 20 mei 2013
Thema: Platform Lichthinder / Sterrenkunde

Afgelopen zaterdag hield Platform Lichthinder haar jaarlijkse ledendag in de Utrechtse Sterrenwacht Sonnenborgh. Dit jaar was André Kuipers te gast en hield een uitgebreid verhaal over zijn verblijf in het ISS en de foto’s die hij maakte van Nederland bij …


Zo zien wereldsteden eruit zonder verlichting

Geplaatst: 8 januari 2013
Thema: Esthetiek / Sterrenkunde

De Franse fotograaf Thierry Cohen was benieuwd hoe sterk verlichte wereldsteden eruit zouden zien wanneer alle lichten zouden worden gedoofd. Hij combineerde daarom beelden van skylines met beelden van locaties op aarde met dezelfde breedtegraad. Het resultaat is zijn serie …


Foto-expo Andre Kuipers te zien in UvA

Geplaatst: 4 januari 2013
Thema: Platform Lichthinder / Sterrenkunde

De tentoonstelling met foto’s van André Kuipers die Platform Lichthinder samenstelde, is de komende twee maanden te zien in de bètafaculteit op het Science Park in Amsterdam. De foto’s van nachtelijk Nederland worden ook gebruikt in het lesprogramma.

In het …


NASA publiceert foto’s van The Black Marble

Geplaatst: 9 december 2012
Thema: Esthetiek / Sterrenkunde

De NASA heeft een serie foto’s van de aarde gepubliceerd die doet denken aan de Blue Marble, maar dan bij nacht.

De haarscherpe beelden zijn tussen april en oktober 2012 vastgelegd door een nieuwe satelliet, de Suomi NPP. De …


Platform Lichthinder organiseert bijzondere avond op de Nacht van de Nacht

Geplaatst: 18 oktober 2012
Thema: Platform Lichthinder / Sterrenkunde

Volgend weekend organiseren wij een bijzondere avond tijdens de Nacht van de Nacht. Zaterdag 27 oktober presenteren wij de resultaten van Project Nachtwacht, de samenwerking met André Kuipers die foto’s van Nederland bij nacht heeft gemaakt.

De tien meest …


Plannen voor Nederlands duisternispark

Geplaatst: 16 september 2012
Thema: Ecologie / Esthetiek / Platform Lichthinder / Sterrenkunde

In het noorden van land zijn er diverse initiatieven om te komen tot een zogenaamd International Dark Sky Park.

In een Dark Sky Park is het donker en moet het donker blijven. Er worden activiteiten geïnitieerd om van de plaatselijke …


Nieuwe nachtopnames van de aarde

Geplaatst: 2 juli 2011
Thema: Onderzoek / Sterrenkunde

Via Bright.nl:

Astronaut Paolo Nespoli fotografeerde vanuit de ruimte de aarde bij nacht. Door de lichtbronnen is de bevolkingsspreiding goed te zien.

Stiekem willen we allemaal een beetje astronaut zijn. Beelden uit de ruimte verlichten de pijn dat het …


Timelapse film over stad en sterren

Geplaatst: 13 mei 2011
Thema: Economie / Esthetiek / Sterrenkunde

Fotograaf Dominic Boudreault heeft een timelapse film gemaakt met nachtbeelden van stad en natuur. Een jaar lang filmde hij in Montreal, Quebec, Toronto, New York en Chicago.


Sark is het eerste Dark Sky eiland ter wereld

Geplaatst: 1 februari 2011
Thema: Esthetiek / Sterrenkunde

Het Britse eiland Sark is uitgeroepen tot de eerste Dark Sky Island ter wereld.

Het Amerikaanse International Dark Sky Association roemt de pikdonkere hemel boven Sark. Niet zo gek, want het eiland heeft geen openbare verlichting en huizen worden nauwelijks …


Uitslag landelijke sterrentelling

Geplaatst: 26 november 2010
Thema: Sterrenkunde

Goede plekken om sterren te bekijken zijn de Veluwe, het oosten van Drenthe en Zeeuws-Vlaanderen. Weinig sterren zijn te zien in Rotterdam.

Dat blijkt uit de Nacht van de Nacht Sterrentelling die tussen 10 oktober en 10 november 2010 in …


Doe mee met de sterrentelling

Geplaatst: 31 oktober 2010
Thema: Sterrenkunde


Kijk naar de sterrenhemel bij jou in de buurt en help mee te onderzoeken hoe donker het nog is in Nederland. De uitkomsten van de sterrentelling worden gebruikt om bij lokale overheden en bedrijven aandacht te vragen voor maatregelen om …


Landelijke sterrentelling

Geplaatst: 4 oktober 2010
Thema: Sterrenkunde

Van 10 oktober tot en met 10 november 2010 organiseren de Provinciale Milieufederaties en Stichting Natuur en Milieu de Nacht van de Nacht Sterrentelling. Kijk tijdens een heldere avond naar de sterrenhemel bij jou in de buurt en help mee …


Schiermonnikoog is de donkerste plek van Nederland

Geplaatst: 3 november 2009
Thema: Esthetiek / Onderzoek / Sterrenkunde

Schiermonnikoog is de donkerste plek van Nederland! ’t Hoge Land in Groningen staat op nummer twee en de Friese Waddenkust op de derde plaats. Dit blijkt uit onderzoek van De Provinciale Milieufederaties en Stichting Natuur en Milieu, uitgevoerd door bureau …


Sterrenkijkdagen 2007

Geplaatst: 21 februari 2007
Thema: Sterrenkunde

In het weekend van 2 t/m 4 maart worden in Nederland voor de 31-ste keer de jaarlijkse landelijke sterrenkijkdagen gehouden. Op een 65-tal plaatsen door heel Nederland is het publiek welkom. De meeste sterrenwachten, een aantal KNVWS-afdelingen en andere enthousiaste …


Recht op sterrenlicht

Geplaatst: 5 februari 2007
Thema: Esthetiek / Sterrenkunde

Er is een internationaal initiatief gekomen om een verklaring op te stellen voor het recht op licht van sterren. De declaratie zal worden gepresenteerd op het Starlight congres in La Palma op 19 en 20 april.

International Initiative in Defence …


Steden vanuit de ruimte

Dit filmpje toont de grootste steden op aarde vanuit de ruimte. De foto’s zijn gemaakt vanuit het International Space Station.

Als het licht uitvalt…

Op 14 augustus 2003 viel in Oronto de elektriciteit uit. Todd Carlson maakte die avond buiten een foto en herhaalde dat een dag later toen alles weer ‘in orde’ was.

Bezoek eens een sterrenwacht!


Veel sterrenwachten zijn op bepaalde dagen geopend voor publiek. Sterren en planeten zijn dan voor iedereen te zien. Of bezoek de Landelijke Sterrenkijkdagen in maart.

The Simpsons over “light pollution”


In aflevering 1416 (Scuse Me While I Miss The Sky) van The Simpsons neemt Lisa het op voor de astronomen in Springfield en zorgt ervoor dat alle verlichting wordt gedoofd. Zo kan iedereen getuigen zijn van een unieke meteorieten-regen en wordt er niemand meer uit de slaap gehouden door hinderlijke verlichting.

© 2002- Platform Lichthinder