Sterrenkunde

Beeld: Blake Gordon

De Melkweg is in steden in Nederland niet meer te zien. Door de overvloedige verlichting die omhoog schijnt worden de zwakkere sterren overstraald en is de prachtige sterrenhemel onzichtbaar geworden. Veel mensen zien pas voor het eerst een echte sterrenhemel als ze in bijvoorbeeld Zuid-Frankrijk voor hun tentje zitten en omhoog kijken. Jammer dat we dat in Nederland nauwelijks meer kunnen vinden.

De hoeveelheid licht neemt nog steeds toe en de hemel in Nederland wordt dus steeds lichter, waardoor er minder sterren te zien zijn. Het licht van een stad straalt omhoog en kan aan moleculen of aan deeltjes in de atmosfeer weer naar beneden afgebogen worden waardoor de hemel in de richting van de stad opheldert. Een grote stad is in Nederland wel van 40 kilometer afstand te zien. Aangezien Nederland elke 40 kilometer wel een stad heeft, is de hele Nederlandse hemel verlicht. Het meest in de Randstad en het minst op de Waddeneilanden.

Waar komt al dat licht vandaan?

Veel lampen schijnen niet alleen naar beneden, maar ook schuin omhoog. Gemiddeld wordt tussen de 5 en 10% van het licht direct omhoog gestraald. Dit wordt dus volledig onnodig geproduceerd en verlicht alleen maar de onderkant van vogels en de hemel. Ook het licht dat de grond raakt wordt voor een deel weerkaatst en kan zo ook de hemel in gaan. Geschat wordt dat in totaal ongeveer 15 tot 20% van het buiten geproduceerde licht direct of indirect de hemel bereikt.

     

Deze panoramafoto is gemaakt vanuit Wateren richting Steenwijk, in Drenthe. Klik voor een groot formaat, met de namen van de dorpen. Beeld: Emiel Kempen, Vereniging voor Amateursterrenkunde Zuid-Drenthe.

De dieren uit de dierenriem een nieuwe bedreigde diersoort?

Wat betekent dit voor iemand die als amateur of professional naar de sterren kijkt? De zwakste sterren zijn onzichtbaar geworden door de grijze hemel. Zonder lichtvervuiling zijn maximaal 3000 sterren tegelijkertijd zichtbaar. In Nederland is er alleen op de Waddeneilanden nog meer dan 2000 sterren te zien. Vanuit een stad als Utrecht zijn dat er maximaal zo’n driehonderd. Dat betekent dat nog maar 10% van de sterren die er zonder lichtvervuiling waren, te zien zijn.

Beeld: Steve Jurvetson.

Veel interessante objecten, zoals nevels en andere melkwegstelsels, zijn erg zwak. Deze objecten zijn nu niet meer te vinden. De echte sterrenkundigen zijn al een eeuw geleden gevlucht uit Nederland, maar nu zullen ook de Nederlandse amateurs verjaagd worden naar donkere plekken in landen zoals Frankrijk.

In 2002 voelde volkssterrenwacht Copernicus in Haarlem zich gedwongen te verhuizen omdat het sterren kijken onmogelijk werd gemaakt door een naburig sportpark. Sinds lange tijd was Copernicus gevestigd aan de rand van Haarlem, waar ze een plek bood aan amateursterrenkundigen, scholieren en anderen geïnteresseerden.
Toen zich een tennis- en hockeyveld pal naast de sterrenwacht vestigde, werd de hemel plaatselijk zo verlicht door de buitenverlichting dat het zicht op de sterren vrijwel geheel werd ontnomen. Copernicus is op zoek gegaan naar een nieuwe locatie en vond deze in een natuurreservaat in de duinen, ver weg van Haarlem, maar met wel iets meer duisternis.


Andre Kuipers te gast op ledendag Platform Lichthinder

Geplaatst: 20 mei 2013
Thema: Platform Lichthinder / Sterrenkunde

Afgelopen zaterdag hield Platform Lichthinder haar jaarlijkse ledendag in de Utrechtse Sterrenwacht Sonnenborgh. Dit jaar was André Kuipers te gast en hield een uitgebreid verhaal over zijn verblijf in het ISS en de foto’s die hij maakte van Nederland bij nacht. Ook werd een foto van Nederland onthuld die is samengesteld uit verschillende losse foto’s die André Kuipers van ons land maakte.

We kijken terug op een zeer geslaagde dag!

Verslag van de dag:

     

De middag begon met de algemene ledenvergadering

     

Wim Schmidt vertelt hoe hij anderhalf jaar geleden André Kuipers heeft benaderd met de vraag om foto’s vanuit de ISS te maken

     

André Kuipers geeft een uitgebreid verslag van zijn verblijf in het ISS

     

Hij vertelt over het fotograferen van de aarde

     

Na de lezing is er vraag & antwoord met het publiek

     

Dorien Lolkema van het RIVM vertelt … Lees verder


Zo zien wereldsteden eruit zonder verlichting

Geplaatst: 8 januari 2013
Thema: Esthetiek / Sterrenkunde

De Franse fotograaf Thierry Cohen was benieuwd hoe sterk verlichte wereldsteden eruit zouden zien wanneer alle lichten zouden worden gedoofd. Hij combineerde daarom beelden van skylines met beelden van locaties op aarde met dezelfde breedtegraad. Het resultaat is zijn serie Darkened Cities.

Meer over de fotoserie op petapixel​.com





Lees verder


Foto-expo Andre Kuipers te zien in UvA

Geplaatst: 4 januari 2013
Thema: Platform Lichthinder / Sterrenkunde

De tentoonstelling met foto’s van André Kuipers die Platform Lichthinder samenstelde, is de komende twee maanden te zien in de bètafaculteit op het Science Park in Amsterdam. De foto’s van nachtelijk Nederland worden ook gebruikt in het lesprogramma.

In het UvA Nieuws staat het volgende erover:
Tijdens zijn recordbrekende verblijf aan boord van het ruimtestation ISS maakte ESA astronaut André Kuipers talrijke foto’s van de aarde. Enkele daarvan worden nu gebruikt in het onderwijs van de GIS-studio van het Instituut voor Biodiversiteit en Ecosysteem Dynamica (IBED) aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). De prachtige foto’s zijn ook onderdeel van een reizende tentoonstelling die tot februari 2013 te bezichtigen is bij de bètafaculteit van de UvA.

De tentoonstelling toont foto’s van Nederland bij nacht en illustreert de grote hoeveelheid lichtbronnen die de nachtelijk hemel boven Nederland vervuilen. Dezelfde afbeeldingen worden ook … Lees verder


NASA publiceert foto’s van The Black Marble

Geplaatst: 9 december 2012
Thema: Esthetiek / Sterrenkunde

De NASA heeft een serie foto’s van de aarde gepubliceerd die doet denken aan de Blue Marble, maar dan bij nacht.

De haarscherpe beelden zijn tussen april en oktober 2012 vastgelegd door een nieuwe satelliet, de Suomi NPP. De camera aan boord is zeer gevoelig zodat ‘ie ook ‘s nachts waarnemingen kan doen. De resolutie is drie keer beter (ongeveer 700 meter per pixel) dan de DMSP satelliet die hij vervangt. De resolutie van de foto’s van André Kuipers was veel beter, maar zijn camera was niet gekalibreerd.


Bekijk alle foto’s op flickr​.com/​p​h​o​t​o​s​/​g​s​f​c​/​s​e​t​s​/​7​2​1​5​7​6​3​2​1​7​5​1​2​5​121Lees verder


Platform Lichthinder organiseert bijzondere avond op de Nacht van de Nacht

Geplaatst: 18 oktober 2012
Thema: Platform Lichthinder / Sterrenkunde

Volgend weekend organiseren wij een bijzondere avond tijdens de Nacht van de Nacht. Zaterdag 27 oktober presenteren wij de resultaten van Project Nachtwacht, de samenwerking met André Kuipers die foto’s van Nederland bij nacht heeft gemaakt.

De tien meest bijzondere foto’s zullen worden getoond in een expositie. Meer beelden van Kuipers en uitleg erover komen aan bod in een lezing van Wim Schmidt. Daarnaast beleeft de lichthinder-documentaire The City Dark haar première op deze avond. Locatie is de Utrechtse sterrenwacht Sonnenborgh. Je bent van harte uitgenodigd!

Nederland vanuit de ISS
Vanuit de ISS heeft André Kuipers gedurende een half jaar duizenden foto’s gemaakt van Nederland bij nacht. Tien van de mooiste beelden zijn te bezichtigen in een mini-expositie. Wil je meer weten over wat de foto’s vertellen over lichthinder in ons land? Bezoek dan de lezing van Wim Schmidt.… Lees verder


Plannen voor Nederlands duisternispark

Geplaatst: 16 september 2012
Thema: Ecologie / Esthetiek / Platform Lichthinder / Sterrenkunde

In het noorden van land zijn er diverse initiatieven om te komen tot een zogenaamd International Dark Sky Park.

In een Dark Sky Park is het donker en moet het donker blijven. Er worden activiteiten geïnitieerd om van de plaatselijke duisternis te genieten, zoals sterrenkijkavonden. Platform Lichthinder is benaderd om mee te werken en daar zijn de eerste stappen in gezet.

De Waddeneilanden behoren tot het donkerste gebeid in Nederland en op initiatief van een locale recreatieondernemer op Terschelling is het idee geboren om van de Boschplaat het eerste Dark Sky Park van Nederland te maken. De Boschplaat is het oostelijk deel van Terschelling. Er woont niemand, er is geen verlichting en het is een prachtig Europees beschermd natuurreservaat van Staatsbosbeheer. Er wordt onderzocht hoe donker het gebied precies is, waar hinderlijke verlichting staat en of daar wat aan te … Lees verder


Nieuwe nachtopnames van de aarde

Geplaatst: 2 juli 2011
Thema: Onderzoek / Sterrenkunde

Via Bright​.nl:

Astronaut Paolo Nespoli fotografeerde vanuit de ruimte de aarde bij nacht. Door de lichtbronnen is de bevolkingsspreiding goed te zien.

Stiekem willen we allemaal een beetje astronaut zijn. Beelden uit de ruimte verlichten de pijn dat het ruimtevaardervak maar voor enkelen is weggelegd. Met uitvindingen als Google Earth en twitterende astronauten wanen we ons in de sterrenhemel.

Vandaag weer, door de Italiaanse astronaut Paolo Nespoli (@astro_paolo). Hij maakte foto’s met een onbemande satelliet op 370 kilometer van een elektrisch geladen aarde. Met de zon onder en de lichten aan is goed te zien hoe de bevolking over een land verspreid is.



Nespoli maakte deze foto’s tijdens zijn 16-daagse ruimtereis voor de NASA. Naast fotograferen installeerde hij ook nog even een kosmische stralingsdetector van 2 miljard dollar.

Meer beelden zijn hier te vinden.… Lees verder


Timelapse film over stad en sterren

Geplaatst: 13 mei 2011
Thema: Economie / Esthetiek / Sterrenkunde

Fotograaf Dominic Boudreault heeft een timelapse film gemaakt met nachtbeelden van stad en natuur. Een jaar lang filmde hij in Montreal, Quebec, Toronto, New York en Chicago.

Lees verder


Sark is het eerste Dark Sky eiland ter wereld

Geplaatst: 1 februari 2011
Thema: Esthetiek / Sterrenkunde

Het Britse eiland Sark is uitgeroepen tot de eerste Dark Sky Island ter wereld.

Het Amerikaanse International Dark Sky Association roemt de pikdonkere hemel boven Sark. Niet zo gek, want het eiland heeft geen openbare verlichting en huizen worden nauwelijks aangelicht.

Lees verder: guardian​.co​.uk/​u​k​/​2​0​1​1​/​j​a​n​/​3​1​/​s​a​r​k​-​f​i​r​s​t​-​d​a​r​k​-​s​k​y​-​i​s​l​andLees verder


Uitslag landelijke sterrentelling

Geplaatst: 26 november 2010
Thema: Sterrenkunde

Goede plekken om sterren te bekijken zijn de Veluwe, het oosten van Drenthe en Zeeuws-Vlaanderen. Weinig sterren zijn te zien in Rotterdam.

Dat blijkt uit de Nacht van de Nacht Sterrentelling die tussen 10 oktober en 10 november 2010 in opdracht van De Natuur en Milieufederaties en Stichting Natuur en Milieu is gehouden. Circa 800 mensen keken naar de sterrenhemel in hun eigen woonomgeving en deden mee aan het onderzoek.

Het aantal zichtbare sterren aan de hemel zegt iets over de mate van lichtvervuiling in de omgeving. Bij veel lichthinder zie je weinig sterren en bij weinig lichthinder veel. Uit het onderzoek blijkt dat in de stad veel minder sterren te zien zijn dan in het buitengebied. De oorzaak is de grote hoeveelheid kunstmatig licht, afkomstig van openbare verlichting, sierverlichting van gebouwen, kantoorverlichting en reclameverlichting.

Maar ook in het buitengebied … Lees verder


Doe mee met de sterrentelling

Geplaatst: 31 oktober 2010
Thema: Sterrenkunde


Kijk naar de sterrenhemel bij jou in de buurt en help mee te onderzoeken hoe donker het nog is in Nederland. De uitkomsten van de sterrentelling worden gebruikt om bij lokale overheden en bedrijven aandacht te vragen voor maatregelen om onnodige verlichting tegen te gaan. Ga naar: sterrentellen​.nlLees verder


Landelijke sterrentelling

Geplaatst: 4 oktober 2010
Thema: Sterrenkunde

Van 10 oktober tot en met 10 november 2010 organiseren de Provinciale Milieufederaties en Stichting Natuur en Milieu de Nacht van de Nacht Sterrentelling. Kijk tijdens een heldere avond naar de sterrenhemel bij jou in de buurt en help mee te onderzoeken hoe donker het nog is in Nederland. De sterrentelling is onderdeel van de Nacht van de Nacht. Dit evenement vindt dit jaar voor de zesde keer plaats, dit keer op 30 oktober.

Op veel plekken in Nederland wordt sterrenkijken steeds lastiger door teveel verlichting. In Nederland is de hemel daarom niet zwart, maar grijs of zelfs geel. Zo’n lichte hemel ’s nachts is niet alleen vervelend als je graag naar een mooie sterrenhemel kijkt, het verstoort ook de natuur. Veel dieren en mensen hebben hinder van de onnatuurlijk lichte nachten. Zo werd deze week nog bekend dat … Lees verder


Schiermonnikoog is de donkerste plek van Nederland

Geplaatst: 3 november 2009
Thema: Esthetiek / Onderzoek / Sterrenkunde

Schiermonnikoog is de donkerste plek van Nederland! ‘t Hoge Land in Groningen staat op nummer twee en de Friese Waddenkust op de derde plaats. Dit blijkt uit onderzoek van De Provinciale Milieufederaties en Stichting Natuur en Milieu, uitgevoerd door bureau Sotto le Stelle.

De donkerste plekken van Nederland zijn in kaart gebracht voor de viering van de vijfde De Nacht van de Nacht op 24 oktober a.s.. Die nacht zijn er honderden duistere activiteiten in Nederland om te genieten van de schoonheid van het donker.

Voor het onderzoek naar de donkerste plek in Nederland zijn in 41 donkere gebieden, verdeeld over de provincies, lichtmetingen verricht. De mate van duisternis wordt in Nederland bepaald door kunstmatige verlichting vanaf de grond. Het licht dat van steden naar boven straalt, kan in een straal van ruwweg 50 kilometer weer naar beneden komen en … Lees verder


Sterrenkijkdagen 2007

Geplaatst: 21 februari 2007
Thema: Sterrenkunde

In het weekend van 2 t/m 4 maart worden in Nederland voor de 31-ste keer de jaarlijkse landelijke sterrenkijkdagen gehouden. Op een 65-tal plaatsen door heel Nederland is het publiek welkom. De meeste sterrenwachten, een aantal KNVWS-afdelingen en andere enthousiaste amateurs stellen dan hun deuren open om het publiek op informele wijze te laten kennisnemen van sterrenkunde.

De sterrenhemel tijdens de Sterrenkijkdagen (klik voor vergroting):

Op www​.dekoepel​.nl/​S​t​e​r​r​e​n​k​i​j​k​d​a​g​e​n​.​h​tml is een overzicht te vinden met kijkplaatsen, adressen en openingstijden. De toegang is veelal gratis, maar bij sommige sterrenwachten wordt een entreeprijs gevraagd.… Lees verder


Recht op sterrenlicht

Geplaatst: 5 februari 2007
Thema: Esthetiek / Sterrenkunde

Er is een internationaal initiatief gekomen om een verklaring op te stellen voor het recht op licht van sterren. De declaratie zal worden gepresenteerd op het Starlight congres in La Palma op 19 en 20 april.

International Initiative in Defence of the Quality of the Night Sky as Mankind’s Scientific, Cultural and Environmental Right: www​.starlight2007​.netLees verder


Steden vanuit de ruimte

Dit filmpje toont de grootste steden op aarde vanuit de ruimte. De foto’s zijn gemaakt vanuit het International Space Station.

Als het licht uitvalt...

Op 14 augustus 2003 viel in Oronto de elektriciteit uit. Todd Carlson maakte die avond buiten een foto en herhaalde dat een dag later toen alles weer ‘in orde’ was.

Bezoek eens een sterrenwacht!


Veel sterrenwachten zijn op bepaalde dagen geopend voor publiek. Sterren en planeten zijn dan voor iedereen te zien. Of bezoek de Landelijke Sterrenkijkdagen in maart.

The Simpsons over “light pollution”


In aflevering 1416 (Scuse Me While I Miss The Sky) van The Simpsons neemt Lisa het op voor de astronomen in Springfield en zorgt ervoor dat alle verlichting wordt gedoofd. Zo kan iedereen getuigen zijn van een unieke meteorieten-regen en wordt er niemand meer uit de slaap gehouden door hinderlijke verlichting.

© 2002- Platform Lichthinder