Openbare verlichting

Beeld: Hans Heijnen

Wegen en straten worden verlicht voor verschillende doeleinden. Verkeer en sociale veiligheid zijn belangrijk, maar ook je weg kunnen vinden. Er zijn internationaal grote verschillen of wegen verlicht worden: van de ruim 3200 kilometer rijksweg in Nederland wordt ongeveer 700 kilometer verlicht, dat is ruim 20%. Ter vergelijking: in België is 90% procent van de rijkswegen verlicht. De Duitsers verlichten naar schatting slechts 5% van de autosnelwegen.

Licht kan de verkeersveiligheid ook in gevaar brengen. Wanneer sterk licht (ten opzichte van de omgeving) horizontaal op een mens afkomt, ontstaat verblinding. Bovendien blijken lichtvlakken erg hinderlijk wanneer men daar vanuit een donker gebied tegenaan kijkt.

Soorten lampen

Er zijn veel verschillende soorten openbare verlichting. Belangrijk daarbij is de soort lamp en de behuizing waarin de lamp is gehuisvest. Er zijn een aantal typen:

De kwiklamp geeft wit licht. Er zijn vele soorten, variërend van ronde buizen tot de bekende lange TL lamp. In de openbare verlichting worden in Nederland eigenlijk alleen de efficiënte lage druk kwik lampen gebruikt.

De lagedruk natriumlamp geeft het bekende oranje licht. Ze verlichten vooral de snelwegen en sommige grote straten in steden. De lichtopbrengst is hoog. Een nadeel is dat je geen kleuren kunt herkennen. Dit geeft bij veel mensen een ‘onveilig gevoel’. Bovendien is de lamp van het duurdere soort, maar gaat wel lang mee. De lampen zelf zijn erg lang en de armaturen hierdoor groot, waardoor het moeilijk is om het licht goed te richten.

De hogedruk natriumlamp geeft een goudgeel licht. Deze lampen komen vooral voor in de grotere straten. Ze zijn redelijke duur, maar gaan lang mee en zijn efficiënt in hun lichtopbrengst. De lampen en de armaturen zijn klein waardoor het licht goed gericht kan worden.

Tegenwoordig worden ook led-lampen in openbare verlichting gebruikt. Er wordt vooral nog mee geëxperimenteerd. De lichtopbrengst is nog niet zo hoog als de natrium lampen, maar de verwachting is dat ze veel langer meegaan en dat ze over een aantal jaren de andere soort verlichtig gaan verdringen. Op dit moment is Platform Lichthinder er nog niet zo er over te spreken; led-lampen zijn te wit / te blauw, waardoor ze erg koud licht verspreiden. Ook zijn de lampjes zo klein dat je snel verblindt wordt.

Dimmen en doven

Openbare verlichting wordt ontworpen voor het drukste moment van de dag, de spits. Dan is veel licht nodig aangezien er veel beweging is waar je op moet letten en moet kunnen zien. ‘s Nachts om drie uur staan over het algemeen de lampen nog steeds aan terwijl er eigenlijk niemand meer behoefte aan heeft.

Aangezien dit veel geld kost en het energieverbruik moet worden teruggedrongen, installeren veel gemeenten vooral op de doorgaande, grotere wegen dynamische verlichting: lampen worden dan na bijvoorbeeld 11 uur ’s avonds gedimd. Dan wordt de lichtopbrengst van de lamp tot de helft of 30% teruggebracht. Onze ogen zien het nauwelijks aangezien je je heel snel aanpast aan iets minder licht. Het energieverbruik gaat wel een stuk naar beneden en de hinder voor omwonenden vermindert.

Een lamp kan ook echt gedoofd worden. Dat gebeurt echter nog niet heel veel in Nederland, maar het kan wel.

In Zeeland wordt gewerkt aan het op grote schaal inzetten van dynamische verlichting. Hierbij wordt openbare verlichting op maat aangeboden, afhankelijk van de verkeers- en weersomstandigheden op een bepaald moment. Een artikel uit de PZC:

Nieuwe vormen van verlichting

Openbare verlichting is zo afgesteld dat een verkeersdeelnemer objecten op de weg, zoals een overstekende voetganger, goed kan zien. Een andere belangrijke rol is dat je kan zien hoe de weg zich vervolgt. Dit is vooral voor snelwegen en buitenwegen van belang. Dit laatste wordt ook bereikt door goede markering op de weg, paaltjes en borden. Vroeger waren ook zogenaamde kattenogen populair. In moeilijke situaties (vooral bij bochten) kan een nieuwe vorm van verlichting uitkomst bieden, zogenaamde actieve markering.

Beeld: Sotto le Stelle

De provincie Noord-Holland is er rond 2000 mee begonnen en tegenwoordig kun je in alle provincies wel voorbeelden van dit soort verlichting zien. Soms is het zo uitgevoerd dat het alleen brandt als je er langs rijdt. De kosten van een dergelijk systeem zijn aanzienlijk. Echter, de energiekosten en de lichthinder zijn minimaal en de ervaringen in diverse provincies zijn uitstekend.


Refelecterende bakstenen

Geplaatst: 7 februari 2010
Thema: Openbare verlichting / Verkeersveiligheid

In het Dagblad van het Noorden stond dit artikel (klik voor vergroting):

       

De visie van Platform Lichthinder:
Reflecterende straatklinkers zijn juist een heel goede oplossing – met de voorwaarde dat er geen verlichting (lantaarnpalen) wordt aangebracht. Het gaat erom …


Lichaamswarmte maakt straatverlichting 50 procent zuiniger

Geplaatst: 9 november 2009
Thema: Openbare verlichting

Van de Bright website:

In Toulouse detecteren lampen lichaamswarmte. Is er niemand in de buurt, dan schakelt de verlichting naar een lagere intensiteit.

Machtig mooi. Die foto’s vanuit de ruimte waar aan de hand van lichtvlekken te zien is waar de …


Duizenden lantaarns weg uit het Noorden

Geplaatst: 18 oktober 2009
Thema: Openbare verlichting

Van de website van Cobouw:

In Groningen, Drenthe en Friesland staan momenteel 450.000 lantaarnpalen, Daarvan zullen er 100.000 verdwijnen of worden vervangen door milieuvriendelijke verlichting. Dat heeft de provincie Groningen gisteren gemeld.

Het idee achter het plan is meer energie …


KEMA ontwikkelt lichtvervuiling-model

Geplaatst: 31 juli 2009
Thema: Onderzoek / Openbare verlichting

KEMA heeft een model ontwikkeld dat de relatie tussen hemelhelderheid en de effectiviteit van verlichting inzichtelijk maakt. Doel is het effectiever inzetten van openbare verlichting. Onderliggende vraag is of de verlichting kan worden aangepast aan verschillende weersomstandigheden en hoe kan …


Unieke straatlantaarns Elspeet

Geplaatst: 16 februari 2009
Thema: Openbare verlichting / Sociale veiligheid

Uit Nieuwsblad De Band (2-2-09):

Donderdagmiddag 29 januari werd de nieuwe energiezuinige fietspadverlichting langs beide zijden van de Uddelerweg, in Elspeet, in gebruik genomen. Wethouder van der Geest heeft de verlichting symbolisch ‘aangezet’.

Dit deed de wethouder door de laatste …


VNG geeft gemeenten besparingstips

Geplaatst: 6 februari 2009
Thema: Openbare verlichting

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft haar leden een brief gestuurd met praktische tips over hoe er bespaard kan worden op openbare verlichting. De Vereniging heeft zitting in de Taskforce Verlichting, waar Platform Lichthinder voor adviseerde.

De brief en het …


Energieverbruik openbare verlichting kan fors omlaag

Geplaatst: 16 januari 2009
Thema: Onderzoek / Openbare verlichting

Van de website van Provincie Zuid-Holland:

Gemeenten in Zuid-Holland kunnen het energieverbruik van de openbare verlichting fors omlaag brengen door oude lampen te vervangen, lampen korter te laten branden en de verlichting – daar waar mogelijk – te dimmen. …


Groene straatverlichting in Hellendoorn

Geplaatst: 13 september 2008
Thema: Openbare verlichting

De gemeente Hellendoorn heeft op de nieuwe Baron van Sternbachlaan effectieve en natuurvriendelijke lantaarnpalen geplaatst. Ze verlichten alleen de rijbaan en het fietspad, en het gaat hier om groen licht dat vanaf 21.00 uur automatisch wordt gedimd. Hellendoorn heeft hiermee …


Dijk bij Olst proeftuin licht

Geplaatst: 12 augustus 2008
Thema: Openbare verlichting

Uit De Stentor (31-7-08):

Op de provinciale weg tussen landgoed De Haere bij Olst en Den Nul wordt dit najaar een proef gestart met vier verschillende soorten verlichting. Een voorproefje krijgen automobilisten nu al ter hoogte van de rotonde in …


Stadskanaal verlicht samen met burgers

Geplaatst: 4 juli 2008
Thema: Openbare verlichting

Uit het Dagblad van het Noorden (2-7-08):

De Atlantislaan is het komend half jaar de straat waar de gemeente Stadskanaal proef draait met een nieuwe vorm van openbare verlichting. Burgers mogen aangeven of ze het te licht of te donker …


Rotterdam test groene straatverlichting

Geplaatst: 22 maart 2008
Thema: Economie / Openbare verlichting

Van de website van Energiebesparing GWW:

Onder de vlag van het Rotterdam Climate Initiative zijn op 9 januari drie gemeentelijke pilotlocaties met straatverlichting in de kleur groen in gebruik genomen. Eén van die locaties is de straat waarin burgemeester …


Wadden over op groen straatlicht

Geplaatst: 10 februari 2008
Thema: Ecologie / Openbare verlichting

Uit het Dagblad van het Noorden:

Noordelijke eilanden en kustgemeenten overwegen massaal de invoering van groene buitenverlichting om trekvogels te sparen. Dat volgt op een geslaagde proef met groen licht op een boorplatform benoorden Ameland, waaruit is gebleken dat …


Amsterdam onderzoekt doven verlichting

Geplaatst: 15 december 2007
Thema: Openbare verlichting / Reclameverlichting / Wetgeving

Uit het Parool van 7 dec j.l:

Amsterdam-Centrum gaat in kaart brengen wat de mogelijkheden zijn om de nachtelijke verlichting van openbare gebouwen en reclameborden buiten de uitgaansgebieden te doven. De deelraad heeft een motie van GroenLinks aangenomen om de …


Drenthe haalt 30% van lantaarnpalen weg

Geplaatst: 20 november 2007
Thema: Openbare verlichting / Verkeersveiligheid

Van www.drenthe.nl:

De provincie Drenthe gaat de komende drie jaar 30% van de lantaarnpalen langs de provinciale wegen weghalen. Doel is om het energieverbruik en de lichthinder terug te dringen en daarbij ook de beheerkosten te verminderen. Met deze …


Eindhoven doet het licht ’s nachts uit

Geplaatst: 20 oktober 2007
Thema: Openbare verlichting / Reclameverlichting / Sierverlichting / Wetgeving

Uit De Volkskrant van 19 oktober j.l.:

In de Lichtstad moet in de toekomst om 11 uur reclame- en sierverlichting uit. Straatlicht wordt vervangen door energiezuinig licht.

‘Eindhoven moet de eerste stad van Nederland worden waar ’s nachts het licht …


© 2002- Platform Lichthinder