Wegen en straten worden verlicht voor verschillende doeleinden. Verkeer en sociale veiligheid zijn belangrijk, maar ook je weg kunnen vinden. Er zijn internationaal grote verschillen of wegen verlicht worden: van de ruim 3200 kilometer rijksweg in Nederland wordt ongeveer 700 kilometer verlicht, dat is ruim 20%. Ter vergelijking: in België is 90% procent van de rijkswegen verlicht. De Duitsers verlichten naar schatting slechts 5% van de autosnelwegen.
Licht kan de verkeersveiligheid ook in gevaar brengen. Wanneer sterk licht (ten opzichte van de omgeving) horizontaal op een mens afkomt, ontstaat verblinding. Bovendien blijken lichtvlakken erg hinderlijk wanneer men daar vanuit een donker gebied tegenaan kijkt.
Soorten lampen
Er zijn veel verschillende soorten openbare verlichting. Belangrijk daarbij is de soort lamp en de behuizing waarin de lamp is gehuisvest. Er zijn een aantal typen:
De kwiklamp geeft wit licht. Er zijn vele soorten, variërend van ronde buizen tot de bekende lange TL lamp. In de openbare verlichting worden in Nederland eigenlijk alleen de efficiënte lage druk kwik lampen gebruikt.
De lagedruk natriumlamp geeft het bekende oranje licht. Ze verlichten vooral de snelwegen en sommige grote straten in steden. De lichtopbrengst is hoog. Een nadeel is dat je geen kleuren kunt herkennen. Dit geeft bij veel mensen een ‘onveilig gevoel’. Bovendien is de lamp van het duurdere soort, maar gaat wel lang mee. De lampen zelf zijn erg lang en de armaturen hierdoor groot, waardoor het moeilijk is om het licht goed te richten.
De hogedruk natriumlamp geeft een goudgeel licht. Deze lampen komen vooral voor in de grotere straten. Ze zijn redelijke duur, maar gaan lang mee en zijn efficiënt in hun lichtopbrengst. De lampen en de armaturen zijn klein waardoor het licht goed gericht kan worden.
Tegenwoordig worden ook led-lampen in openbare verlichting gebruikt. Er wordt vooral nog mee geëxperimenteerd. De lichtopbrengst is nog niet zo hoog als de natrium lampen, maar de verwachting is dat ze veel langer meegaan en dat ze over een aantal jaren de andere soort verlichtig gaan verdringen. Op dit moment is Platform Lichthinder er nog niet zo er over te spreken; led-lampen zijn te wit / te blauw, waardoor ze erg koud licht verspreiden. Ook zijn de lampjes zo klein dat je snel verblindt wordt.
Dimmen en doven
Openbare verlichting wordt ontworpen voor het drukste moment van de dag, de spits. Dan is veel licht nodig aangezien er veel beweging is waar je op moet letten en moet kunnen zien. ‘s Nachts om drie uur staan over het algemeen de lampen nog steeds aan terwijl er eigenlijk niemand meer behoefte aan heeft.
Aangezien dit veel geld kost en het energieverbruik moet worden teruggedrongen, installeren veel gemeenten vooral op de doorgaande, grotere wegen dynamische verlichting: lampen worden dan na bijvoorbeeld 11 uur ’s avonds gedimd. Dan wordt de lichtopbrengst van de lamp tot de helft of 30% teruggebracht. Onze ogen zien het nauwelijks aangezien je je heel snel aanpast aan iets minder licht. Het energieverbruik gaat wel een stuk naar beneden en de hinder voor omwonenden vermindert.
Een lamp kan ook echt gedoofd worden. Dat gebeurt echter nog niet heel veel in Nederland, maar het kan wel.
In Zeeland wordt gewerkt aan het op grote schaal inzetten van dynamische verlichting. Hierbij wordt openbare verlichting op maat aangeboden, afhankelijk van de verkeers- en weersomstandigheden op een bepaald moment. Een artikel uit de PZC:
Nieuwe vormen van verlichting
Openbare verlichting is zo afgesteld dat een verkeersdeelnemer objecten op de weg, zoals een overstekende voetganger, goed kan zien. Een andere belangrijke rol is dat je kan zien hoe de weg zich vervolgt. Dit is vooral voor snelwegen en buitenwegen van belang. Dit laatste wordt ook bereikt door goede markering op de weg, paaltjes en borden. Vroeger waren ook zogenaamde kattenogen populair. In moeilijke situaties (vooral bij bochten) kan een nieuwe vorm van verlichting uitkomst bieden, zogenaamde actieve markering.
Beeld: Sotto le Stelle
De provincie Noord-Holland is er rond 2000 mee begonnen en tegenwoordig kun je in alle provincies wel voorbeelden van dit soort verlichting zien. Soms is het zo uitgevoerd dat het alleen brandt als je er langs rijdt. De kosten van een dergelijk systeem zijn aanzienlijk. Echter, de energiekosten en de lichthinder zijn minimaal en de ervaringen in diverse provincies zijn uitstekend.
Geplaatst: 31 juli 2009
Thema: Onderzoek / Openbare verlichting
KEMA heeft een model ontwikkeld dat de relatie tussen hemelhelderheid en de effectiviteit van verlichting inzichtelijk maakt. Doel is het effectiever inzetten van openbare verlichting. Onderliggende vraag is of de verlichting kan worden aangepast aan verschillende weersomstandigheden en hoe kan worden bepaald welke mate van verlichting past bij bepaalde weertypen.
Van de website van KEMA:
Als u ongeveer 100 jaar geleden iemand naar de betekenis van lichtvervuiling had gevraagd, zou deze persoon niet eens het woord hebben gekend. In dit tijdperk wordt lichtvervuiling echter in één adem genoemd met lawaai, broeikasgassen en fijnstof.
Mensen zijn dagwezens met ogen die zijn aangepast aan leven in het zonlicht. Momenteel hebben we echter de nacht aan ons aangepast door deze met licht te vullen. Lichtvervuiling is voornamelijk het gevolg van slecht verlichtingsontwerp waardoor kunstlicht naar buiten en naar boven de lucht in … Lees verder
Geplaatst: 16 februari 2009
Thema: Openbare verlichting / Sociale veiligheid
Uit Nieuwsblad De Band (2–2–09):
Donderdagmiddag 29 januari werd de nieuwe energiezuinige fietspadverlichting langs beide zijden van de Uddelerweg, in Elspeet, in gebruik genomen. Wethouder van der Geest heeft de verlichting symbolisch ‘aangezet’.
Dit deed de wethouder door de laatste lamp ter hoogte van sporthal Op de Heide te plaatsen. Via een hoogwerker van het uitvoerende bedrijf Imtech Infra BV werd wethouder Van der Geest in de lucht getild om zo de laatste lamp in de armatuur te bevestigen. Met deze handeling kreeg Elspeet haar langverwachte fietspadverlichting langs de Uddelerweg van het sportpark naar de bebouwde kom van het dorp.
De wethouder sprak over een noviteit want deze verlichtingsgroep heeft de bijzondere eigenschap dat per lichtmast de lichtintensiteit geregeld kan worden. Hiermee denkt de gemeente een goede balans te hebben gevonden tussen sociale veiligheid en lichtvervuiling. Dit product is volgens … Lees verder
Geplaatst: 6 februari 2009
Thema: Openbare verlichting
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft haar leden een brief gestuurd met praktische tips over hoe er bespaard kan worden op openbare verlichting. De Vereniging heeft zitting in de Taskforce Verlichting, waar Platform Lichthinder voor adviseerde.
De brief en het overzicht van besparingstips is te vinden op: vng.nl/smartsite.dws?ch=,DEF&id=82500
Meer informatie over de Taskforce Verlichting en onze aanbevelingen is hier te vinden.… Lees verder
Geplaatst: 16 januari 2009
Thema: Onderzoek / Openbare verlichting
Van de website van Provincie Zuid-Holland:
Gemeenten in Zuid-Holland kunnen het energieverbruik van de openbare verlichting fors omlaag brengen door oude lampen te vervangen, lampen korter te laten branden en de verlichting — daar waar mogelijk — te dimmen. Deze maatregelen kunnen de gemeenten een besparing opleveren van gemiddeld achttien procent. Het levert een CO2-reductie op van 14.000 ton, een besparing die overeenkomt met het stroomverbruik van zevenduizend huishoudens.
Een en ander blijkt uit onderzoek van de provincie Zuid-Holland en Senter Novem, het agentschap voor duurzame ontwikkeling van het ministerie van Economische Zaken. Zij hebben aan de hand van door gemeenten aangeleverde informatie het besparingspotentieel van de openbare verlichting in Zuid-Holland in beeld gebracht. Hierbij werd uitgegaan van het behoud van de bestaande lichtkwaliteit, armaturen en lantaarnpalen. De uitkomst was een besparing variërend van negen tot 25 procent, met … Lees verder
Geplaatst: 13 september 2008
Thema: Openbare verlichting
De gemeente Hellendoorn heeft op de nieuwe Baron van Sternbachlaan effectieve en natuurvriendelijke lantaarnpalen geplaatst. Ze verlichten alleen de rijbaan en het fietspad, en het gaat hier om groen licht dat vanaf 21.00 uur automatisch wordt gedimd. Hellendoorn heeft hiermee constructief gereageerd op een verzoek van de milieuraad Hellendoorn om dit soort milieusparende verlichting toe te passen. Een mooi voorbeeld dat aantoont dat bij ruimtelijke ordening al in de ontwerpfase samenwerking het meest effectief is.
Uit De Tubantia (28–8–08):
Het gedeelte van de Baron van Sternbachlaan tussen de rotondes in de Helmkruidlaan en de Kappertsweg baadt vanaf de officiële opening op woensdag in de avonduren in het groene licht. Dat heeft alles te maken met het streven van de gemeente Hellendoorn om de overlast van deze nieuwe weg voor de flora en fauna in het kwetsbare Reggedal zoveel mogelijk te … Lees verder
Geplaatst: 12 augustus 2008
Thema: Openbare verlichting
Uit De Stentor (31–7–08):
Op de provinciale weg tussen landgoed De Haere bij Olst en Den Nul wordt dit najaar een proef gestart met vier verschillende soorten verlichting. Een voorproefje krijgen automobilisten nu al ter hoogte van de rotonde in Olst-Zuid, waar al experimentele verlichting is aangebracht.
De provincie Overijssel werkt als wegbeheerder samen met de gemeente Olst-Wijhe en Essent bij het experiment, waarbij gebruik wordt gemaakt van zogenoemde led-verlichting. Die verlichting moet een energiebesparing op kunnen leveren. Tegelijkertijd willen de partijen de veiligheid vergroten zonder extra lichtvervuiling te veroorzaken en — op plekken waar al verlichting staat — de lichtvervuiling terugdringen.
Het is niet het eerste experiment met led-verlichting in Overijssel: in Dalfsen bijvoorbeeld is bij een nieuwe rotonde ook al een experiment gaande. Ook in Flevoland en Gelderland worden kleinschalige experimenten met led-verlichting opgezet en Noord-Holland had al … Lees verder
Geplaatst: 4 juli 2008
Thema: Openbare verlichting
Uit het Dagblad van het Noorden (2–7–08):
De Atlantislaan is het komend half jaar de straat waar de gemeente Stadskanaal proef draait met een nieuwe vorm van openbare verlichting. Burgers mogen aangeven of ze het te licht of te donker vinden.
Stadskanaal kondigde ruim een jaar geleden aan als bezuiniging vele lantaarnpalen, met name in het buitengebied, te willen verwijderen. Dit voornemen veroorzaakte veel beroering bij burgers. De bestuurders besloten daarop dat er nieuw plan moest komen met een andere manier om te bezuinigen. Dat plan ligt er nu en gaat uit van zogenoemde dynamische openbare verlichting.
Daarbij gaat het om computergestuurde verlichting die op bepaalde tijden gedimd kan worden. Dat dimmen is enorm energiebesparend. “We kunnen voor iedere afzonderlijke weg de verlichting afstellen maar ook inspelen op bijvoorbeeld slechte weersomstandigheden”, zegt een woordvoerder van de gemeente.
Het voornemen is … Lees verder
Geplaatst: 22 maart 2008
Thema: Economie / Openbare verlichting
Van de website van Energiebesparing GWW:
Onder de vlag van het Rotterdam Climate Initiative zijn op 9 januari drie gemeentelijke pilotlocaties met straatverlichting in de kleur groen in gebruik genomen. Eén van die locaties is de straat waarin burgemeester Opstelten woont. Reden voor een bijeenkomst bij de burgemeester thuis.
Minister Cramer (VROM) was een van de gasten die op de koffie kwam. Cramer steunt de Rotterdamse plannen om meer energiebesparende verlichting in de stad aan te brengen en liet zich persoonlijk inlichten over de mogelijkheden van energiebesparende buitenverlichting. In het kader van de Taskforce Verlichting wil ze bovendien snel doorpakken en nog drie of vier steden — mogelijk Almere, Eindhoven en Leeuwarden — aanwijzen om op korte termijn te gaan experimenteren met led-buitenverlichting.
“De exacte voor– en nadelen van de in Rotterdam geteste led-verlichting in de kleur groen zijn … Lees verder
Geplaatst: 10 februari 2008
Thema: Ecologie / Openbare verlichting
Uit het Dagblad van het Noorden:
Noordelijke eilanden en kustgemeenten overwegen massaal de invoering van groene buitenverlichting om trekvogels te sparen. Dat volgt op een geslaagde proef met groen licht op een boorplatform benoorden Ameland, waaruit is gebleken dat het ‘kompas’ van trekvogels veel minder wordt verstoord als roodcomponenten ontbreken.
Uit tellingen in opdracht van de Nederlandse Aardoliemaatschappij (NAM) bleek het groenverlichte platform LN 15 tussen 50 en 90 procent minder vogels aan te trekken. De groene lampen worden sinds twee maanden ook toegepast in de straatlantaarns op de veerdam van Ameland en de rotondes, in plaats van oranje natriumlampen. Als ze daar eenzelfde gunstig effect hebben, zal de groene straatlamp nes langs de hele kust van het eiland worden gebruikt. De straatlantaarns geven een mild schijnsel dat doet denken aan maanlicht.
Vertegenwoordigers van Philips, de producent van de … Lees verder
Geplaatst: 15 december 2007
Thema: Openbare verlichting / Reclameverlichting / Wetgeving
Uit het Parool van 7 dec j.l:
Amsterdam-Centrum gaat in kaart brengen wat de mogelijkheden zijn om de nachtelijke verlichting van openbare gebouwen en reclameborden buiten de uitgaansgebieden te doven. De deelraad heeft een motie van GroenLinks aangenomen om de ‘lichtvervuiling’ aan te pakken, maakte stadsdeel Amsterdam-Centrum vrijdag bekend.
Volgens GroenLinks is de verlichting van openbare gebouwen in de nacht en van reclame-uitingen energieverslindend en zorgt dit voor onnodige uitstoot van broeikasgassen. Het onderzoek richt zich nu op het doven van de verlichting tussen middernacht en 6 uur ‘s ochtends op werkdagen en vanaf 2 uur ‘s nachts in de weekeinden. Het mag niet ten koste gaan van ”de veiligheid van mens en gebouw en de aantrekkelijkheid van de toeristische binnenstad”, aldus de motie.
De Amsterdamse binnenstad wordt onnodig ‘s nachts verlicht als het gaat om schijnwerpers op openbare gebouwen … Lees verder
Geplaatst: 20 november 2007
Thema: Openbare verlichting / Verkeersveiligheid
Van www.drenthe.nl:
De provincie Drenthe gaat de komende drie jaar 30% van de lantaarnpalen langs de provinciale wegen weghalen. Doel is om het energieverbruik en de lichthinder terug te dringen en daarbij ook de beheerkosten te verminderen. Met deze opruimactie wil de provincie Drenthe een voorbeeld geven aan andere wegbeheerders om bewuster om te gaan met energie.
De komende drie jaar worden circa 1.000 lichtmasten verwijderd die langs de provinciale wegen en fietspaden staan. Het gaat om ruim 460 km weg en 280 km fietspad. Dit zijn voornamelijk verbindende wegen vanuit gebieden naar het hoofdwegennet en wegen tussen bebouwde kommen. Het overgrote deel bevindt zich buiten de bebouwde kommen. De provincie wil de aanwezigheid van lichtmasten zoveel mogelijk beperken tot de zogeheten ‘actiepunten’. Dit zijn kruispunten, rotondes, onverwachte veranderingen in het wegverloop oversteekplaatsen en plaatsen als parkeerterreinen, carpoolpleinen, tunnels … Lees verder
Geplaatst: 20 oktober 2007
Thema: Openbare verlichting / Reclameverlichting / Sierverlichting / Wetgeving
Uit De Volkskrant van 19 oktober j.l.:
In de Lichtstad moet in de toekomst om 11 uur reclame– en sierverlichting uit. Straatlicht wordt vervangen door energiezuinig licht.
‘Eindhoven moet de eerste stad van Nederland worden waar ‘s nachts het licht uitgaat’, zegt de Eindhovense wethouder Mary Fiers van Wonen en Ruimte. Het klinkt alsof de Lichtstad, groot geworden door de gloeilamp en bekend om de jaarlijkse Lichtjesroute, zijn historie en imago verloochent. Niets is minder waar, meent Fiers. ‘Eindhoven heeft natuurlijk dat lichtimago van Philips. Maar daarnaast is er ook het imago van technologische vernieuwing.’
De oproep van minister Cramer van Milieu aan gemeenten om het licht te dimmen, is in Eindhoven niet aan dovemansoren gericht. Bij de ‘aanlichting’ van gemeentegebouwen gaat om 11 uur ‘s avonds al de lichtschakelaar uit. Maar het gemeentebestuur wil ook dat bedrijven ‘s avonds … Lees verder
Geplaatst: 15 juni 2007
Thema: Openbare verlichting / Platform Lichthinder
Afgelopen week kwam het nieuws dat de Tweede Kamer werk wil maken van onnodige energieverspilling door snelwegverlichting. Zie hieronder voor een bericht uit de Volkskrant hierover. Dat het onderwerp ‘lichtvervuiling’ de Kamer heeft gehaald juicht Platform Lichthinder natuurlijk toe. Ook het doel dat wordt nagestreefd onderschrijven wij. Maar in de argumentering schuilt een aantal misverstanden...
De indruk wordt gewekt dat straatverlichting alleen maar bestaat uit gloeilampen (deze geven 12 lumen licht per watt). In openbare verlichting worden nu al enkel geavanceerde typen spaarlampen (gasontladingslampen, wel of niet met fluorescentie) gebruikt. Dit zijn lampen van 80 lm per watt tot 200 lm per watt. De gebruikelijke, eenvoudige spaarlampen zijn natuurlijk prima voor binnenverlichting, als vervanger van temperatuurstralers zoals gloeilampen en halogeenlampen.
Over led-verlichting gaan nu allerlei cowboyverhalen de ronde. Led-verlichting is momenteel nog zo inefficient dat het niet toepasbaar is voor … Lees verder
Geplaatst: 8 april 2007
Thema: Economie / Openbare verlichting
Van de site van Projectbureau Energiebespraring GWW:
Gemeente Heerenveen ontwikkelde een nieuw lichtconcept voor de openbare verlichting in haar buitengebied. Het nieuwe concept bestaat uit ‘lichtbakens’ voor voetgangers en fietsers, in combinatie met ‘reflecterende bakens’ voor het snelverkeer. Het concept onderscheidt zich door een hoog milieurendement en lage kosten. Toepassing in het gehele Heerenveense buitengebied scheelt de gemeente straks jaarlijks € 80.000. De investering verdient zich in drie jaar terug.
De bestaande straatverlichting in het dorp Katlijk (gemeente Heerenveen) was grotendeels aan vernieuwing toe. Het wijkmanagement organiseerde een inspraakavond met de bewoners. Conclusie: voor het buitengebied zouden zij het liefst alleen licht willen waar en wanneer dat nodig is. Daarnaast kennen zij ook waarde toe aan duisternis. Wijkmanager Marc Jense van de gemeente Heerenveen: “Eén van de dorpsbewoners merkte op dat hij in het duister genoeg heeft aan een … Lees verder
Geplaatst: 25 maart 2007
Thema: Economie / Openbare verlichting
Uit het Algemeen Dagblad van 16 maart j.l.:
Deze week nog, terwijl in Vlaanderen iedereen 90 reed vanwege een hardnekkige fijnstofpiek, knalden de Walen met 160 over ‘s Heren wegen, maar nu dringt toch ook daar het milieubesef door: per april gaat ‘s nachts het licht op de snelwegen uit.
Door Wallonië van half één tot half zes in het donker te zetten is een kwart elektriciteitswinst te boeken, aldus de Waalse regering in een tachtig puntenplan als bijdrage aan de redding van de planeet. “We zijn maar met 3,4 miljoen, maar het zou onaanvaardbaar zijn noodzakelijke maatregelen uit te stellen tot ook India en China die hebben genomen”, aldus minister-president Elio Di Rupo.
Andere maatregelen zijn een bonus/malussysteem dat de Walen ertoe moet aanzetten versneld een nieuwe (en schonere) wagen aan te schaffen, de vervanging van 30.000 verkeerslichten door … Lees verder
