Openbare verlichting

Beeld: Hans Heijnen

Wegen en straten worden verlicht voor verschillende doeleinden. Verkeer en sociale veiligheid zijn belangrijk, maar ook je weg kunnen vinden. Er zijn internationaal grote verschillen of wegen verlicht worden: van de ruim 3200 kilometer rijksweg in Nederland wordt ongeveer 700 kilometer verlicht, dat is ruim 20%. Ter vergelijking: in België is 90% procent van de rijkswegen verlicht. De Duitsers verlichten naar schatting slechts 5% van de autosnelwegen.

Licht kan de verkeersveiligheid ook in gevaar brengen. Wanneer sterk licht (ten opzichte van de omgeving) horizontaal op een mens afkomt, ontstaat verblinding. Bovendien blijken lichtvlakken erg hinderlijk wanneer men daar vanuit een donker gebied tegenaan kijkt.

Soorten lampen

Er zijn veel verschillende soorten openbare verlichting. Belangrijk daarbij is de soort lamp en de behuizing waarin de lamp is gehuisvest. Er zijn een aantal typen:

De kwiklamp geeft wit licht. Er zijn vele soorten, variërend van ronde buizen tot de bekende lange TL lamp. In de openbare verlichting worden in Nederland eigenlijk alleen de efficiënte lage druk kwik lampen gebruikt.

De lagedruk natriumlamp geeft het bekende oranje licht. Ze verlichten vooral de snelwegen en sommige grote straten in steden. De lichtopbrengst is hoog. Een nadeel is dat je geen kleuren kunt herkennen. Dit geeft bij veel mensen een ‘onveilig gevoel’. Bovendien is de lamp van het duurdere soort, maar gaat wel lang mee. De lampen zelf zijn erg lang en de armaturen hierdoor groot, waardoor het moeilijk is om het licht goed te richten.

De hogedruk natriumlamp geeft een goudgeel licht. Deze lampen komen vooral voor in de grotere straten. Ze zijn redelijke duur, maar gaan lang mee en zijn efficiënt in hun lichtopbrengst. De lampen en de armaturen zijn klein waardoor het licht goed gericht kan worden.

Tegenwoordig worden ook led-lampen in openbare verlichting gebruikt. Er wordt vooral nog mee geëxperimenteerd. De lichtopbrengst is nog niet zo hoog als de natrium lampen, maar de verwachting is dat ze veel langer meegaan en dat ze over een aantal jaren de andere soort verlichtig gaan verdringen. Op dit moment is Platform Lichthinder er nog niet zo er over te spreken; led-lampen zijn te wit / te blauw, waardoor ze erg koud licht verspreiden. Ook zijn de lampjes zo klein dat je snel verblindt wordt.

Dimmen en doven

Openbare verlichting wordt ontworpen voor het drukste moment van de dag, de spits. Dan is veel licht nodig aangezien er veel beweging is waar je op moet letten en moet kunnen zien. ‘s Nachts om drie uur staan over het algemeen de lampen nog steeds aan terwijl er eigenlijk niemand meer behoefte aan heeft.

Aangezien dit veel geld kost en het energieverbruik moet worden teruggedrongen, installeren veel gemeenten vooral op de doorgaande, grotere wegen dynamische verlichting: lampen worden dan na bijvoorbeeld 11 uur ’s avonds gedimd. Dan wordt de lichtopbrengst van de lamp tot de helft of 30% teruggebracht. Onze ogen zien het nauwelijks aangezien je je heel snel aanpast aan iets minder licht. Het energieverbruik gaat wel een stuk naar beneden en de hinder voor omwonenden vermindert.

Een lamp kan ook echt gedoofd worden. Dat gebeurt echter nog niet heel veel in Nederland, maar het kan wel.

In Zeeland wordt gewerkt aan het op grote schaal inzetten van dynamische verlichting. Hierbij wordt openbare verlichting op maat aangeboden, afhankelijk van de verkeers- en weersomstandigheden op een bepaald moment. Een artikel uit de PZC:

Nieuwe vormen van verlichting

Openbare verlichting is zo afgesteld dat een verkeersdeelnemer objecten op de weg, zoals een overstekende voetganger, goed kan zien. Een andere belangrijke rol is dat je kan zien hoe de weg zich vervolgt. Dit is vooral voor snelwegen en buitenwegen van belang. Dit laatste wordt ook bereikt door goede markering op de weg, paaltjes en borden. Vroeger waren ook zogenaamde kattenogen populair. In moeilijke situaties (vooral bij bochten) kan een nieuwe vorm van verlichting uitkomst bieden, zogenaamde actieve markering.

Beeld: Sotto le Stelle

De provincie Noord-Holland is er rond 2000 mee begonnen en tegenwoordig kun je in alle provincies wel voorbeelden van dit soort verlichting zien. Soms is het zo uitgevoerd dat het alleen brandt als je er langs rijdt. De kosten van een dergelijk systeem zijn aanzienlijk. Echter, de energiekosten en de lichthinder zijn minimaal en de ervaringen in diverse provincies zijn uitstekend.


Snelwegverlichting weer aan?

Geplaatst: 2 februari 2014
Thema: Openbare verlichting / Verkeersveiligheid

Vanaf juni 2013 heeft Rijkswaterstaat stapsgewijs de verlichting op een aantal rijkswegen uitgezet tussen 21.00 uur en 05.00 uur en op delen van een aantal drukkere wegen tussen 23.00 uur en 05.00 uur. Dit is gedeeltelijk onder druk van een aantal klachten door de minister teruggedraaid.

Vanaf februari 2014 wordt het onderscheid tussen 21 uur en 23 uur niet meer gemaakt en wordt alles op 23 uur gezet. Tussen 23.00 uur en 05.00 uur blijft de verlichting gewoon uit. Op delen van het Rijkswegennet waar de verlichting al vóór juni 2013 is uitgezet, in het kader van afspraken met natuur– en milieuorganisaties, blijft het verlichtingsregime ongewijzigd.

Wat verandert er ten opzichte van de huidige situatie? Delen van het hoofdwegennet zijn ook nu onverlicht, daar verandert er niets. Na het doorvoeren van de wijziging per februari gaat het licht alleen nog … Lees verder


Doven snelwegverlichting onverstandig?

Geplaatst: 1 september 2013
Thema: Gezondheid / Onderzoek / Openbare verlichting / Platform Lichthinder / Verkeersveiligheid

Afgelopen week was er in de media opnieuw aandacht voor het voornemen van Rijkswaterstaat om de verlichting te doven op een groot aantal snelwegen. Volgens het Slaap– en Waak onderzoek (NSWO) zou dit onverantwoorde veiligheidsrisico’s met zich meebrengen. Platform Lichthinder zet de feiten op een rij.

Rijkswaterstaat heeft onderzoek laten uitvoeren voordat ze dit deden: een literatuuronderzoek en een analyse van alle ongelukken op snelwegen in Nederland. Conclusies: verlichting op snelwegen maakt het ietsje minder gevaarlijk. Er zijn relatief nog steeds meer ongelukken bij nacht en op verlichte wegen weer wat minder. Op de wegvakken waar de maatregel van kracht wordt vallen nu 12 doden per jaar in het duister (overdag 13, in totaal dus 25). Rijkswaterstaat schat dat er een verhoging van 0,3 doden per jaar zal zijn.

De Nederlandse snelwegen zijn erg druk bereden en er wordt daarom … Lees verder


Meer licht uit langs snelwegen

Geplaatst: 6 juni 2013
Thema: Economie / Openbare verlichting

Het aantal snelwegen waar ‘s nachts geen licht meer brandt, neemt de komende maanden fors toe. Rijkswaterstaat moet bezuinigen en bovendien is het beter voor het milieu, meldt de dienst op zijn website.

Vanavond is het licht op delen van snelwegen in Flevoland en Noord-Limburg uit gebleven. Een maand later volgen weggedeelten in de provincie Utrecht. In september gaat het licht uit op stukken snelweg in Noord– en Zuid-Holland, Noord-Brabant en Limburg.

In de ochtend– en avondspits blijft het licht overal aan. Op snelwegen in Gelderland en Overijssel werd de maatregel al eerder ingevoerd.

(Bron: NOS)… Lees verder


Proef met vleermuisvriendelijke verlichting in Utrecht

Geplaatst: 5 april 2013
Thema: Ecologie / Openbare verlichting / Sociale veiligheid

De gemeente Utrecht gaat een proef houden met vleermuisvriendelijke verlichting, ofwel de ‘batlamp’, in het Spoorzoompark in Overvecht. Dat schrijft milieuwethouder Mirjam de Rijk in een brief aan de gemeenteraad over lichthinder.

De bewoners in Overvecht vinden het park te donker en hebben om meer verlichting gevraagd. De nieuwe verlichting die wordt aangebracht straalt een soort licht (UV-vrij) uit waar vleermuizen minder gevoelig voor zijn. De gemeente is op zoek naar de juiste belans tussen enerzijds het verminderen van gevoelens van onveiligheid bij bewoners en wat goed is voor vleermuizen en andere nachtdieren anderzijds.

In april komt het Utrechts college ook met een rapport over de mogelijkheden voor vermindering van het aantal lichtpunten in de openbare ruimte.

(Bron: De Stad Utrecht)… Lees verder


De Zwarte Lamp uitgereikt aan Rijkswaterstaat

Geplaatst: 13 februari 2013
Thema: Openbare verlichting / Platform Lichthinder / Verkeersveiligheid

Op 25 januari is De Zwarte Lamp 2012 uitgereikt aan Rijkswaterstaat. Ze hebben de prijs gewonnen vanwege hun voornemen om snelwegverlichting in de nachtelijke uren uit te schakelen. Het is de eerste keer dat deze prijs werd uitgereikt.

     

Aad de Winter (Rijkswaterstaat) en juryleden Rob Trieling, René Marchand, Wim Schmidt en Trudy Heemskerk

Volgens de jury is het besluit van Rijkswaterstaat een doorbraak. “Er is moed voor nodig, daar Rijkswaterstaat ook verantwoordelijk is voor de veiligheid op de weg. Het idee dat minder of geen verlichting automatisch tot onveiligheid leidt, doorbreekt Rijkswaterstaat met deze maatregel. Daarnaast is het effect groot als de maatregel over heel Nederland uitgerold zal worden en is het een voorbeeld voor andere instellingen en overheden.”

Namens Rijkswaterstaat ontving projectmanager Verlichting Aad de Winter de prijs, een beeldje van een zwarte lamp, uit handen van juryvoorzitter René … Lees verder


De Zwarte Lamp gewonnen door Rijkswaterstaat

Geplaatst: 5 januari 2013
Thema: Openbare verlichting / Platform Lichthinder

De winnaar van De Zwarte Lamp 2012 is bekend! De prijs wordt uitgereikt aan Rijkswaterstaat, voor hun voornemen om snelwegverlichting in de nachtelijke uren uit te schakelen.

De Zwarte Lamp is een nieuwe prijs en wordt door Platform Lichthinder uitgereikt aan het product, concept of bedrijf dat als beste de duisternis in Nederland heeft bevorderd. Duisternis wordt steeds meer verdrongen door toenemende nachtelijke kunstverlichting. Dat heeft nadelige effecten op de gezondheid van mens en natuur. Hoopgevend is dat er steeds meer aandacht komt voor dit probleem en dat er steeds vaker verlichting wordt ontwikkeld die te grote verspreiding van nachtelijk licht terugdringt. Ter stimulatie hiervan looft Platform Lichthinder elk jaar De Zwarte Lamp uit.

De bijdrage van Rijkswaterstaat is uit de publieksinzendingen gekozen en behelst het voornemen om de wegverlichting ‘s nachts waar mogelijk uit te schakelen. Het besluit is … Lees verder


Smart Highway wint Dutch Design Award

Geplaatst: 3 november 2012
Thema: Onderzoek / Openbare verlichting / Verkeersveiligheid

Tijdens de Dutch Design Week werden de eerste prototypes van Smart Highway gepresenteerd. Dit project van Studio Roosegaarde en Heijmans werd bekroond met een Dutch Design Awards in de categorie ‘best future concept’.

Sinds de jaren ‘80 wordt er al geschreven over intelligente wegen, de focus op innovatie lag tot nu toe echter bij de auto. Studio Roosegaarde en Heijmans pakken het grootschalig aan door het wegdek te innoveren met designs als de ‘Glow-in-the-darkBelijning’, ‘Dynamische Verf’, ‘Interactief Licht’, ‘Induction Priority Lane’, ‘Wind-Licht’. Doel is om de weg duurzaam en interactief te maken door slimme verlichting, energie oogsten en verkeerstekens die zich aanpassen aan de wegsituatie.

Het foto-luminiserende poeder dat in de glow-in-the-dark lijnen gebruikt wordt, geeft tot tien uur lang licht en maakt verdere verlichting overbodig. ‘Dynamische Verf’ wordt pas zichtbaar als waarschuwingen relevant zijn. Zo wordt verkeersinformatie lokaal en … Lees verder


Rijkswaterstaat stopt met snelwegverlichting

Geplaatst: 30 september 2012
Thema: Economie / Openbare verlichting / Platform Lichthinder / Verkeersveiligheid

Rijkswaterstaat stopt vanaf maart 2013 met het verlichten van een aantal snelwegen. Door het licht ’s nachts uit te zetten bespaart Rijkswaterstaat op de energiekosten en hoeft er minder onderhoud aan de lichtmasten te worden gepleegd.

In de regel geldt dat het licht op het rijkswegennet wordt uitgezet tussen 21:00 en 05:00 uur. Op de drukste wegen en de knooppunten wordt het licht vanaf 23:00 uur uitgezet. Het licht gaat niet overal standaard uit. Op de delen van het weggennet met zogenoemde ‘rijtaakverzwarende omstandigheden’, bijvoorbeeld omdat er sprake is van een scherpe bocht of een korte invoegstrook, blijft het licht gewoon aan. Ook in tunnels blijft het licht aan.

Na het doorvoeren van deze maatregel zal de weggebruiker merken dat het licht alleen nog aan staat op de drukste momenten van de dag: in de spits. Tussen 21:00 uur en … Lees verder


Zwolle stapt over op ledlicht

Geplaatst: 30 september 2012
Thema: Openbare verlichting

De openbare ruimte in Zwolle zal in de toekomst grotendeels worden verlicht met ledlampen. De gemeenteraad heeft maandagavond een initiatiefvoorstel van D66 unaniem gesteund. Het college wordt door het voorstel opgedragen om op papier te zetten hoe de bestaande lampen vervangen moeten worden.

Ledverlichting op de openbare weg levert op termijn energiebesparing op en het bespaart de gemeente onderhoudskosten, zo betoogde D66 al ruim een jaar geleden toen het initiatiefvoorstel voor het eerst werd ingediend. Lang bleef het stil, omdat wethouder Erik Dannenberg terughoudend was met het indienen van een eigen plan om de verlichting te vervangen.

De Democraten besloten om alsnog het eigen voorstel aan de raad voor te leggen en kregen daar maandag dus raadsbrede steun voor. De kosten van de vervangingsoperatie zullen door het college worden berekend.

(Bron: De Stentor)… Lees verder


Rijkswaterstaat dooft licht

Geplaatst: 16 september 2012
Thema: Openbare verlichting

In het kader van versobering en efficiency heeft Rijkswaterstaat besloten om ook de openbare verlichting aan te pakken.

Er zal geen nieuwe dynamisch gestuurde verlichting meer worden aangelegd. Op rijstroken waar het niet door allerlei oorzaken ingewikkeld is om te rijden, zoals veel in-, op– en afritten, wordt de verlichting tussen 23.00 en 5.00 uitgeschakeld. Dit valt onder alle onder Rijkswaterstaat vallende wegen. Op dit moment wordt onderzocht welke wegen hier wel en niet onder vallen.

De maatregelen sluiten aan bij België die onlangs een vergelijkbaar besluit heeft genomen.… Lees verder


Twente: ‘Donker waar mogelijk, licht waar nodig’

Geplaatst: 16 september 2012
Thema: Economie / Openbare verlichting / Sociale veiligheid

In Twente hebben negen deelnemende gemeenten een model-nota Licht en Donkerte opgesteld met als uitgangspunt: Donker waar mogelijk, licht waar nodig.

In de tweede fase wordt dit uitgewerkt in de afzonderlijke gemeenten (Rijssen-Holten, Tubbergen, Twenterand, Borne, Dinkelland, Hellendoorn, Almelo, Enschede en Hengelo) en wordt begonnen met een feitelijke vermindering van lichtbelasting op het gebied van de openbare verlichting in het buitengebied, de verlichting van sportterreinen en de verlichting van bedrijventerreinen.

Op de site twentebewustverlicht​.nl staat aangegeven welke lichtmasten de gemeenten hebben voorgesteld om te verwijderen. De bewonersavonden en website hebben heel wat commotie en discussie teweeg gebracht, vooral bestuurlijk. Wethouders zijn huiverig geworden om de lichtmasten daadwerkelijk te laten verwijderen, mede n.a.v. de opmerkingen van bewoners. Vandaar dat ook een alternatief is bedacht in de vorm van schakelkastjes om verlichting bijv. na 23.00 uur uit te zetten. Toch verdwijnen de … Lees verder


Bewoner Buren least drie lichtmasten

Geplaatst: 15 september 2012
Thema: Openbare verlichting

In de gemeente Buren in de Betuwe is een plan gelanceerd over het terugbrengen van het aantal lichtmasten. Er zouden van de 900 masten in het buitengebied ongeveer 500 weggehaald worden. Er is een uitgebreide consultatie geweest, ondermeer twee bewonersbijeenkomsten.

Over veel locaties zijn discussies gevoerd tussen bewoners en gemeente. Op ruim 30 locaties is besloten dat er meestal een of twee masten behouden blijven. Daarnaast kunnen burgers ook een mast zelf leasen. Daar is veel publiciteit over geweest en ook vragen in de Raad. Tenslotte is het besluit genomen en de commotie weggeëbd.

Er zijn drie masten die door een bewoner geleased worden; dat betekent dat ze voor 10 jaar alle kosten betalen die voor een lichtpunt gemaakt worden (ongeveer 1000 euro voor 10 jaar).

Zie ook: burenverlichtbewust​.nlLees verder


Scholieren ontwerpen fietspadverlichting

Geplaatst: 29 april 2012
Thema: Openbare verlichting

Scholieren van het Twickelcollege in Borne hebben een plan gemaakt voor betere fietspadverlichting in het buitengebied. De oplossing maakt gebruik van zonlicht en windkracht. De bijzondere verlichting werd onlangs in gebruik genomen.

De jongeren deden mee met een landelijke prijsvraag voor middelbare scholieren die werd uitgezet door Codename Future. Desi, een van de scholieren: “Ons idee was om lantaarnpalen op zonne-energie (of iets anders dat zuinig was zoals wind) in te zetten, die aangaan als je er langs rijdt en later weer uitgaan zodat niet de hele tijd licht brandt. Wij waren samen met 4 andere ideeën in Nederland de winnaar. We kregen 1000 euro om ons project onder de aandacht te brengen, en van de 1000 euro mochten wij 250 euro houden voor eigen gebruik.”

De leerlingen gaven hun project de naam “Sunlight in the Night”. Ze hebben de … Lees verder


Inwoners Buren moeten straatlantaarns voortaan huren

Geplaatst: 28 april 2012
Thema: Economie / Openbare verlichting

Een jaar geleden berichtte we dat de gemeente Buren zo’n 500 lantaarnpalen gaat verwijderen, voornamelijk in het buitengebied. Nu krijgen inwoners de mogelijkheid om een deel van de verlichting te behouden, door zelf voor hun lantaarnpaal te betalen.

Het gemeentebestuur wil de helft van alle lantaarnpalen in het buitengebied verwijderen om zo zo’n 50.000 euro te bezuinigen. Mensen die hun lantaarnpaal willen behouden, moeten ruim 1000 euro betalen voor tien jaar. Ook is het mogelijk om de lantaarnpaal te verplaatsen naar eigen terrein. Dat moet diegene wel voor de energie zorgen en draait hij of zij bovendien op voor de energiekosten en het onderhoud aan de lantaarnpaal.

(Bron: Omroep Gelderland)… Lees verder


Twente pakt overbelichting buitengebied aan

Geplaatst: 16 februari 2012
Thema: Openbare verlichting / Sportveldverlichting / Terreinverlichting

Het buitengebied van Twente is overbelicht, ondanks het feit dat het hier donkerder is dan in veel andere gebieden in Overijssel en in Nederland. Twentse gemeenten gaan met hun inwoners praten over mogelijke verwijdering van overbodige lichtmasten.

De gemeente Twenterand is de eerste gemeente die een voorstel voor alternatieve verlichting voorlegt aan haar inwoners. 2 februari j.l werd een eerste bijeenkomst gehouden om met bewoners van het Twentse buitengebied te praten over het verwijderen van lichtmasten.

Het voornemen van de gemeente Twenterand is onderdeel van het Twentse project ‘Twente Bewust Verlicht’. Tien Twentse gemeenten (Almelo, Borne, Enschede, Hellendoorn, Hengelo, Hof van Twente, Rijssen-Holten, Tubbergen, Twenterand en Wierden) werken in dit project samen met als doel fors te besparen op licht en energie. Provincie Overijssel en Regio Twente ondersteunen dit project.

Het is uniek dat gemeenten gecoördineerd en op regionale schaal … Lees verder


Oude en nieuwe verlichting


In 2002 is een deel van de Putterweg in Ermelo verlicht door middel van nieuwe, verantwoorde lampen. Het resultaat is een sterk verminderde verspilling van licht in vergelijking met het deel waar conventionele lampen worden gebruikten. Platform Lichthinder heeft foto’s gemaakt van beide situaties. Lees verder

Het nut van afschermen

Deze schattige video toont de effecten van verschillende soorten afscherming van een lamp.

Verder lezen

Waarom brandt het licht hier? Openbare verlichting op provinciale wegen in Noord-Holland (2005). Het rapport gaat in op de mogelijkheden een provinciaal wegvak te verlichten: traditioneel of innovatief. De provincie werkt op haar ‘eigen’ provinciale wegen aan openbare wegverlichting die recht doet aan onder andere verkeersveiligheid, milieu, natuur en leefbaarheid en sociale veiligheid.
Download


Hoogwaardige en energiezuinige openbare verlichting (2004). Een belangrijke uitdaging voor iedere beheerder van openbare verlichting: hoe verkrijg ik met verlichting zo efficiënt mogelijk een optimale verkeersveiligheid, sociale veiligheid en leefbaarheid. De brochure laat zien welke mogelijkheden hiervoor zijn en hoe je een dergelijke strategie kunt ontwikkelen en realiseren. Meer info

Links

senternovem​.nl/​o​p​e​n​b​a​r​e​v​e​r​l​i​c​h​t​ing
Senter Novem Programma Openbare Verlichting


igov​.nl
Inter Gemeentelijk-overleg Openbare Verlichting


lantaarnpaalgek​.nl
Lantaarnpaalgek


© 2002- Platform Lichthinder