Glastuinbouw

Beeld: Sotto le Stelle

De glastuinbouw is belangrijk voor de Nederlandse economie. De waarde van de onder glas geteelde producten bedraagt meer dan drie miljard euro. De oudste glastuinbouwgebieden in Nederland zijn het Westland en Aalsmeer. De Westlanders begonnen in de 19e eeuw met het telen van komkommers in ‘glazen huisjes’. Dat waren de zogenaamde lessenaars en kopkassen, die aan één kant tegen een muur leunden.

Geen landbouw, maar industrie

De glastuinbouw is eigenlijk meer een industriële activiteit dan een landbouwactiviteit. Steeds meer kassen worden verlicht door speciale verlichting, zogenaamde assimilatieverlichting. Vooral rozen en andere snijbloemen blijken beter en sneller te groeien als ze meer licht ontvangen. Maar ook veel voedingsgewassen groeien sneller. Dit levert de roodgele luchten boven kasgebieden op. En het kost bovendien veel energie. Een kilo tomaten kost bijvoorbeeld 1 kubieke meter gas. De Nederlandse tuinbouw gebruikt bijna tien procent van het totale Nederlandse gasverbruik tegen gereduceert tarief.

       

Beeld: Pieter Musterd / Sotto le Stelle.

Verreweg het grootste deel van het uitgestoten licht, verlaat de kas via het dak. Van boven zijn de kassen dus goed zichtbaar als grote, lichtuitstralende oppervlakten. De lichtintensiteit is relatief hoog in vergelijking met die van wegen. Ook gaat het bij kassen om zeer grote oppervlakten, vergeleken met bijvoorbeeld sportvelden en wegen.

Niet alleen het aantal kassen dat door assimilatieverlichting wordt belicht, maar ook de verlichtingssterkte in de kas zelf neemt nog steeds toe. Dat betekent dat de hemel in Nederland in veel gebieden een rode gloed krijgt en schijnbaar in brand staat. Deze gloed is tot op een afstand van zo’n 20 kilometer waar te nemen. Een groot deel van Nederland wordt dus door een relatief klein aantal kassen verlicht.

Amsterdam, met aan de horizon de kassen van Aalsmeer. Beeld: Tjibbe Donker

Afscherming

Op dit moment worden in de meeste kassen al verschillende vormen van afscherming gebruikt. Zo hebben rozenkwekers vaak een doek dat het zonlicht overdag reduceert. Ook is in sommige nieuwe kassen doek geïnstalleerd dat bijna alle licht afschermt en maximaal 1% of 3 % licht doorlaat. Maar dit kost natuurlijk geld.

Er zijn naast kosten ook voordelen. Zo wordt door het doek een deel van het licht dat normaal naar buiten wordt gestraald, gereflecteerd en daar profiteren de planten van. Deze extra lichtopbrengst door de schermen ligt tussen de 3 en 10% en levert een extra opbrengst van 13 tot 55 eurocent. Ook is er in sommige nachten minder verwarming nodig aangezien de schermen ook warmte tegenhouden. Een nadeel van de schermen is dat in andere nachten het juist te warm en vochtig wordt onder de schermen.

       

Kassen Heerhugowaard. Beeld: Peter Bijkerk.

Regelgeving

De vakgroep LTO Glastuinbouw en Stichting Natuur en Milieu (in samenwerking met Platform Lichthinder) hebben in 2004 een akkoord bereikt over de aanpak van lichthinder door kassen. De bestaande wettelijke regels (onder meer verplichte zijafscherming) moeten beter worden nageleefd en gehandhaafd. Ook wordt de lichtuitstraling naar boven beperkt met al aanwezige (energie)schermen.

Wat zijn de huidige regels? Er moet 98% geïnstalleerd zijn als er in de nacht assimilatiebelichting wordt toegepast en het redelijkerwijs kan worden geëist. Dit scherm moet worden toegepast in de donkerperiode en in de nacht mag er maximaal 25% worden gekierd. Als er meer dan 15.000 lux wordt toegepast, moet de hele nacht 98% worden gekierd. De gevel (de zijkant) moet de hele nacht voor 95% zijn afgeschermd.

Alle kassen waar assimilatiebelichting wordt toegepast hebben vanaf nu in ieder geval een scherm die tot minimaal 95% afschermt. Tot 1 jan 2014 mag dat ook voor nieuwe kassen nog worden geïnstalleerd; daarna moet er 98% worden geïnstalleerd. Het 95%-scherm moet in de donkerperiode ook worden toegepast. Dit geldt niet voor kassen met een 85%-scherm. Die moeten dat vervangen hebben op 1 januari 2013. Deze 85%-schermen moeten ook worden toegepast in de donkerperiode.

Download deze nieuwe regeling betreffende lichthinder (stand van zaken begin 2011).

De totale wetgeving is vastgelegd in het ‘Besluit Glastuinbouw: Assimilatiebelichting en afscherming’. Deze is te vinden op de website van de Overheid.


Nieuwe regelgeving rond kasverlichting

Geplaatst: 7 januari 2013
Thema: Glastuinbouw / Wetgeving

Vanaf 1 januari 2013 is het nieuwe Activiteitenbesluit van kracht. Het Activiteitenbesluit bevat algemene milieuregels voor bedrijven, waaronder voorschriften over de afscherming van lichtuitstoot van kassen.

Deze regels zijn een beetje anders dan de regels van het Besluit Glastuinbouw. Bovendien zullen deze regels voor meerdere bedrijven de regels van hun milieuvergunning / omgevingsvergunning vervangen. De belangrijkste aandachtspunten zijn:

De definitie van assimilatiebelichting is gewijzigd

In het verleden is bepaald dat er sprake is van assimilatiebelichting als er meer dan 20 Watt/m2 aan belichting aanwezig is. Bij bedrijven die slechts 1 streng lampen hadden konden hiermee aangeven dat ze onder de 20 Watt/m2 bleven waardoor er geen regels voor afscherming e.d. van toepassing waren.

In het Activiteitenbesluit is er echter sprake van assimilatiebelichting bij belichting die gericht is op de bevordering van het groeiproces van gewassen (dus stuurlicht is geen assimilatiebelichting). … Lees verder


LTO bestrijdt lichthinder via huiskamer– gesprekken

Geplaatst: 12 oktober 2012
Thema: Glastuinbouw / Terreinverlichting

Landbouworganisatie LTO Salland gaat lichthinder op het platteland te lijf. Dat wil LTO bereiken tijdens de huiskamergesprekken met haar leden die de komende tijd weer op het programma staan.

De aanpak van de lichthinder door LTO wordt gemeld door Jan Oostewechel, van de Raalter eenmansfractie Vitaal Salland. Het Heetense raadslid heeft herhaaldelijk aandacht voor dit probleem gevraagd en is blij met de houding van LTO.

Oostewechel ziet volop mogelijkheden om minder licht uit stallen naar buiten te laten schijnen. “Lichthinder kan met weinig moeite worden voorkomen. De meeste leveranciers en ervaren installateurs van stalverlichting zijn goed in staat om een lichtplan op te stellen voor een bestaande of nieuwbouwstal, waarbij lichthinder volledig of grotendeels wordt voorkomen”, stelt Oostewechel.

“Dat LTO hier het initiatief in neemt siert hen. Zij willen graag, door goede voorlichting, het negatief imago bijsturen en een bijdrage … Lees verder


Nieuwe overeenkomst over kaslicht

Geplaatst: 3 november 2006
Thema: Glastuinbouw

Uit een gezamenlijk persbericht van Stichting Natuur en Milieu en LTO Glaskracht Natuur & Milieu:

Stichting Natuur en Milieu en LTO Glaskracht Nederland zijn het samen eens geworden over verdere beperking van lichthinder uit tuinbouwkassen. In 2014 schermen alle tuinders gedurende zes uur voor honderd procent het licht af. De afspraken zijn op 2 november 2006 gepresenteerd in de Stuurgroep Glastuinbouw en Milieu.

Vanaf januari 2008 zullen alle kassen een donkerperiode van zes uur houden. Tuinders schermen dan het licht uit hun kassen voor 95 procent af, of zij gebruiken geen assimilatiebelichting (groeilicht). De donkerperiode in de maanden november t/m maart duurt van 18.00 uur tot 24.00 uur. In de maanden april, september en oktober duurt deze periode van 20.00 uur tot 02.00 uur. Na de donkerperiode wordt het scherm zoveel als mogelijk benut, echter dusdanig dat géén teelttechnische … Lees verder


Platform Lichthinder reageert op Bestemmingsplan Glastuinbouw Eemshaven

Geplaatst: 1 april 2006
Thema: Glastuinbouw / Platform Lichthinder / Wetgeving

Platform Lichthinder heeft in maart 2006 gereageerd op het MER en het voorontwerp Bestemmingsplan Glastuinbouw Eemshaven. De reactie is gestuurd in het kader van de mogelijkheid tot inspraak tijdens de ter inzage legging van het MER en bijbehorende voorontwerp bestemmingsplan. Als leidraad voor uw eigen reactie op andere bestemmingsplannen kunt u onze brief gebruiken.
Download de reactie.… Lees verder


Reactie op Bestemmingsplan Glastuinbouw Eemshaven

Geplaatst: 11 maart 2006
Thema: Glastuinbouw / Platform Lichthinder / Wetgeving

Platform Lichthinder heeft gereageerd op het MER en het voorontwerp Bestemmingsplan Glastuinbouw Eemshaven. De reactie is gestuurd in het kader van de mogelijkheid tot inspraak tijdens de ter inzage legging van het MER en bijbehorende voorontwerp bestemmingsplan.

Download de reactie (Word-document).… Lees verder


Lichthinder kassen beboet

Geplaatst: 5 februari 2006
Thema: Glastuinbouw

Uit het Vakblad voor de bloemisterij van 26–1–06:

Vijfenvijftig glastuinders in de gemeenten Westland en Midden-Delfland hebben afgelopen vrijdag een boete gekregen voor het overtreden van de regels voor belichten. Dat meldt het AD Westland.

De milieu-inspecteurs van de gemeenten hielden een speciale controle en werden daarbij ondersteund door een helikopter. De controle is op twee momenten uitgevoerd: tijdens de ‘donkerperiode’ tussen 20.00 en 24.00 uur en na middernacht. Tijdens de donkerperiode werden de regels volgens de inspecteurs redelijk nageleefd: tien boetes werden uitgedeeld. Maar na middernacht werden aanzienlijk meer overtredingen vastgesteld. Hierbij ging het vooral om bedrijven die geen zijafscherming hebben.

De tuinders die een boete krijgen, krijgen deze week een proces-verbaal. Later deze winter wordt opnieuw gecontroleerd.… Lees verder


Extra beperking lichtuitstoot glastuinbouw bij Waddenzee

Geplaatst: 9 januari 2006
Thema: Glastuinbouw

Van de website van Op Goede Grond:

De glastuinbouw in de kustgebieden grenzend aan de Waddenzee zal niet ontkomen aan een extra beperking van de lichtuitstoot. In de nieuwe Planologische Kernbeslissing (PKB) Waddenzee wordt de duisternis als uniek kenmerk beschermd. Dat is te lezen in een brief aan de Tweede Kamer van de minister van VROM Sybilla Dekker in antwoord op kamervragen.

Joop Atsma (CDA) maakt zich zorgen over de mogelijke gevolgen voor de glastuinbouw van sommige bepalingen in de nieuwe PKB Waddenzee. Op 28 november heeft hij dan ook samen met de kamerleden Mastwijk en Van Lith o.a. deze vraag aan het kabinet gesteld: Wat zijn de gevolgen voor de glastuinbouw in het Waddengebied in Fryslan, Groningen en Noord-Holland van de in deze concept-PKB opgenomen voorwaarde dat het op en bij het wad ‘s nachts donker moet zijn? (...)… Lees verder


CDA wil quotum voor lichthinder kassen

Geplaatst: 20 november 2005
Thema: Glastuinbouw

Uit het Agrarisch Dagblad van 14 november jl.:

Aanpak van lichthinder door tuinbouwkassen is mogelijk veel effectiever door de lichtuitstoot te binden aan een maximumhoeveelheid per kas in plaats van aan een procentuele beperking. Dit zegt CDA-Tweede Kamerlid Jan Mastwijk.

Hij verbaast zich erover dat bij de gesprekken over reductie van lichthinder, in onder meer Voorne-Putten en recentelijk in het noorden van het land, steeds gesproken wordt over een procentuele beperking. Bij voorbeeld een reductie met 85 of 90 procent. Mastwijk: “Als een tuinder vervolgens sterkere lampen in zijn kas hangt, zit je weer met een probleem. Aan de andere kant moet je kleinere tuinders misschien wel niet met zulke zware reductiepercentages opleggen. Het gaat tenslotte om de totale hoeveelheid licht waar vogels last van hebben of waar een gebied mee wordt belast.”… Lees verder


Handhaving lichthinder verschilt sterk

Geplaatst: 9 november 2005
Thema: Glastuinbouw

Uit het Agrarisch Dagblad van 19 oktober jl.:

Binnen de verschillende gemeenten wordt bij handhaving van lichthinder op verschillende manieren gewerkt. In de gemeente Westland en Pijnacker/Nootdorp wordt veel soepeler omgegaan met de handhaving van de wettelijke regels tegen lichtemissie dan bijvoorbeeld in een gemeente als Westvoorne.

Het aantal klachten over lichthinder ligt in Westland en Pijnacker/Nootdorp aanzienlijk lager dan in Westvoorne. Volgens Lucas Reijnders van de stichting Natuur en Milieu moet het handhaven beter worden uitgevoerd.

“Gelukkig heeft het Plan van Aanpak effect gehad”, stelt Reijnders. “Er zijn steeds minder tuinders die de wet overtreden, maar er komen nog steeds meldingen van overtredingen binnen. Van groot belang is dat tuinders, burgers en gemeenten in gesprek gaan met elkaar om samen oplossingen te bedenken.” Ook merkt Reijnders dat er binnen de glastuinbouwsector intensief over lichthinder wordt gesproken.

Lees verder


Stichting wil leefbaarheid rond kassen Bathpolder verbeteren

Geplaatst: 10 augustus 2005
Thema: Glastuinbouw

Uit de Provinciaalse Zeeuwse Courant van 30 juli j.l.:

Omwonenden van het glastuinbouwgebied in de Bathpolder bij Rilland maken een vuist. Tien van hen hebben zich verenigd onder de naam Stichting Behoud Leefbaarheid Bathpolders. Volgens initiatiefnemer R. Braam is het wegkrijgen van de kassen niet het doel van de stichting. “Dat is een gepasseerd station en bovendien heb ik niets tegen kassen op zich.”

Waar Braam en veel andere bewoners van met name de Middenhof zich wél aan storen zijn allerlei bijzaken. Zo stoten de kassen naar hun zin ‘s nachts veel te veel licht uit, wordt er overdag vaak keiharde muziek gedraaid en zou er sprake zijn van illegale lozingen door enkele bedrijven. Over het algemeen voelen de bewoners zich niet erg serieus genomen door allerlei instanties waar ze aan de bel trokken.

De bewoners geven echter niet op. … Lees verder


Raad van State verbiedt tuinder ‘s nacht te verlichten

Geplaatst: 24 juli 2005
Thema: Glastuinbouw / Wetgeving

Uit de Provinciaalse Zeeuwse Courant van 15 juli j.l.:

“Voor ons is dit wel een victorie.” G. van Zonneveld van de Zeeuwse Milieu Federatie (ZMF) reageert verheugd op de uitspraak van de Raad van State over nachtelijke kasverlichting in de Eerste Bathpolder bij Rilland.

Die komt erop neer dat het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) ten onrechte instemde met het ‘s nachts verlichten van een deel van de kassen (vijf hectare) van bedrijf Agro Care. Volgens de Raad van State zijn nadelige gevolgen voor het nabije beschermd natuurmonument Oosterschelde niet uitgesloten.

Het gaat om zogenaamde assimilatieverlichting met halogeenlampen, van 1 september tot 1 mei, tussen middernacht en zonsopgang. Daarmee wordt een daglichtsituatie nagebootst wat bevorderlijk heet te zijn voor de groei van de gewassen.

De Raad van State tikt niet alleen het ministerie van LNV gevoelig op de

Lees verder


Groningers accepteren kassenlicht

Geplaatst: 22 maart 2005
Thema: Glastuinbouw

Uit het Dagblad van het Noorden van 18 maart:

Tachtig procent van alle Groningers vindt dat de werkgelegenheid in de glastuinbouw zwaarder moet wegen dan de nachtelijke lichtoverlast die de bedrijfstak meebrengt. Zestien procent vindt het belangrijker dat het ‘s nachts donker blijft.

Dit blijkt uit een onderzoek van de provincie onder bijna tweeduizend Groningers, onder wie vijfhonderd jongeren. In de gemeente Eemsmond, waar de provincie plannen heeft voor glastuinbouw in de Oostpolder bij Oudeschip, zijn veel minder mensen groot voorstander van werkgelegenheid door kassen. Veertig procent van de bevolking is tegen de nachtelijke lichtvervuiling. Ook in de gemeenten Loppersum (32 procent) en De Marne (28 procent) is de weerstand tegen de lichtgevende kassen bovengemiddeld. In Loppersum is 32 procent tegen, in De Marne 28.

Vooral jongeren, ouderen en lageropgeleiden vinden werkgelegenheid door glastuinbouw vele malen belangrijker dan de mogelijke

Lees verder


Meldpunt lichthinder kassen

Geplaatst: 6 maart 2005
Thema: Glastuinbouw / Wetgeving

De campagne “Laat het donker donker” staat deze maand in het teken van het verbeteren van de handhaving van de wet– en regelgeving in de glastuinbouw. Tot 1 april 2005 hebben kastelers de gelegenheid om schermen te installeren om lichtuitstoot via zijgevels van kassen tegen te gaan tot 95% (op een afstand van 10 meter) tussen zonsondergang en zonsopkomst. Een groot aantal kastelers voldoet inmiddels aan deze wettelijke maatregelen. Maar er zijn ook nog kassen zonder een goede zijafscherming.

De Stichting Natuur en Milieu en de provinciale Milieufederaties hebben een meldpunt opgezet om in kaart te brengen in welke gemeenten nog sprake is van overtreden. Hier is dus handhaving gewenst. Meldingen zullen vertrouwelijk worden behandeld. De gegevens worden alleen anoniem en op gemeentelijk niveau gepubliceerd. Begin april 2005 zullen de verzamelde gegevens worden aangeboden aan de verantwoordelijke instanties in de … Lees verder


PvdA Zuid-Holland wil kassen verplicht afschermen

Geplaatst: 1 februari 2005
Thema: Glastuinbouw / Wetgeving

Van de site van de PvdA Zuid-Holland:

Om de lichtuitstoot door kassen aan banden te leggen, vindt de PvdA Zuid-Holland dat alle nieuw te bouwen kassen in Zuid-Holland volledig licht afgeschermd moeten zijn. De PvdA wil de landelijke regeling die in 2008 zal ingaan niet afwachten.

Op initiatief van de PvdA Zuid-Holland hebben de Provinciale Staten een motie aangenomen waarin wordt aangedrongen op het verplicht stellen van volledige lichtafscherming voor alle nieuw te bouwen kassen in Zuid-Holland. In weerwil van deze motie hebben de Gedeputeerde Staten besloten om zich aan te sluiten bij landelijke regels op dit vlak en hierover geen provinciale regels op te stellen. Daar deze beslissing niet in de lijn ligt van de motie die in september 2004 door de Provinciale Staten is ingediend, heeft de PvdA hierover vragen gesteld aan GS.

De PvdA fractie is … Lees verder


Subsidie voor afschermen bovenkant kassen

Geplaatst: 7 december 2004
Thema: Glastuinbouw

Van de website van de provincie Drenthe:

De provincie Drenthe geeft een subsidie van 13.333 euro aan een project dat de plaatsing van bovenschermen in tuinbouwkassen moet bevorderen. Doel is de hinder van lichtuitstoot tussen zonsondergang en zonsopgang te verminderen. Het project is een initiatief van de WLTO, Westelijke Land– en Tuinbouw Organisatie, en wordt gesteund door de NLTO. Deelnemende bedrijven zullen informatiemiddagen organiseren en er komt voorlichtingsmateriaal voor tuinders en andere geïnteresseerden.

Om de overlast van lichtuitstoot te verminderen, maakt de glastuinbouw nu al op grote schaal gebruik van zijschermen. Bovenschermen worden nog onvoldoende toegepast, omdat veel tuinders ze te duur vinden en nog vraagtekens plaatsen bij de technische haalbaarheid. Het project legt om die reden veel nadruk op onderzoek naar de mogelijke kostenbesparing voor bedrijven door een vermindering van het energieverbruik en de positieve gevolgen voor de … Lees verder


Kassen van boven

Deze foto is gemaakt vanuit het vliegtuig, even ten zuiden van Schiphol. Het licht aan de horizon is van de opkomende zon. De vlekken onder de vleugel zijn het licht van de kassen rond Schiphol. Beeld: Henk Groenewoud.

Daniël Lohues over kaslicht

“Waorumme bennen de nachten hier zo licht? Scherm die kassen af man... t is ja gien gezicht. Middernacht, de vogel zingt zien hoogste lied. Dat al dat licht veur al die rozen is. Ach, dat wet zo’n vogel niet“
(Uit: ‘Nils Holgerson Blues’)

© 2002- Platform Lichthinder