Vrijwel alle lichaamsfuncties en gedragingen vertonen een ritme van ongeveer 24 uur. Voorbeelden hiervan zijn de lichaamstemperatuur, hormoonafgifte en slapen en waken. Hoewel men er gewoonlijk zelden bij stilstaat of er iets van merkt, zijn deze ritmes essentieel voor ons welbevinden. Dat merkt men echter pas – in negatieve zin – als de ritmes ontregeld raken, zoal bij jet-lag of ploegendienst. (Bron: Stichting Onderzoek Licht en Gezondheid)
Zonder licht geen leven; zonder duisternis geen rust
Sinds de komst van de elektrische lamp zijn mensen gemiddeld 1,5 uur korter gaan slapen. Uit laboratoriumexperimenten blijkt dat verstoring van het dag-nachtritme bij de mens negatieve fysieke en psychische gevolgen heeft. Deze verstoring vindt echter pas plaats bij relatief hoge lichtintensiteiten. Hoewel er geen aanwijzingen uit epidemiologisch onderzoek zijn, valt niet uit te sluiten dat buitenverlichting, door verkorting van de avond en nacht, via stress en in combinatie met andere stressfactoren in de leefomgeving, op den duur leidt tot aantasting van de gezondheid.
Uit praktische overwegingen brandde vroeger in veel zalen van prenatale intensive care-afdelingen het licht non-stop. De te vroeg geboren baby’s ervoeren dit als onprettig en daarom werd het verlichtingsniveau naar schemer teruggebracht. Uit recent onderzoek blijkt echter dat de beste omstandigheid voor baby’s verkregen wordt door het nabootsen van het dag-nacht-ritme. Dus wanneer het buiten licht is, zijn de lampen binnen aan, en ‘s nachts heerst er duisternis.
Uit onderzoek komt naar voren dat omwonenden van kassen met assimilatieverlichting en van sportvelden hinder ondervinden van het oplichten van hun woningen en tuinen, van direct zicht op de lichtbronnen of van de gloed erboven; de percentages matig of ernstig gehinderden variëren van 5 tot 15.
Vooral de gloed boven kassen ervaren omwonenden als hinderlijk. Avondlijke wandelaars ondervinden vooral hinder van direct zicht op kaslicht. Door het groeiende gebruik van buitenverlichting zal het aantal gehinderden de komende jaren toenemen.
Advies Gezondheidsraad
In het rapport ‘Hinder van Nachtelijk Kunstlicht voor Mens en Natuur‘ signaleert de Gezondheidsraad de voortschrijdende teloorgang van duisternis in de avond en de nacht en de gevolgen daarvan voor het landschap en de menselijke woonomgeving.
Moderne ontwikkelingen als verstedelijking, toename van de automobiliteit, intensivering van de glastuinbouw, flexibilisering van arbeidstijden, groeiende behoefte aan mogelijkheden van buitensport, de opmars van de verlichting van bedrijfspanden en historische gebouwen nemen in steeds meer en steeds grotere gebieden het duister weg. Om uiteenlopende redenen ervaren veel mensen dit als een verlies. Ook hinder in de woonomgeving en bezorgdheid over mogelijke aantasting van flora en fauna rechtvaardigt extra aandacht in het beleid.
Licht en kanker
Op dit moment loopt er in de wetenschappelijke wereld een discussie over de invloed van licht op de vorming van kanker. In 2001 werd in de Journal of the National Cancer Institute een onderzoek gepubliceerd waaruit bleek dat vrouwen die in nachtdiensten werken een verhoogde kans hebben op het krijgen van borstkanker.
Onderzoekers van het Institute of Cancer Epidemiology in Kopenhagen, bestudeerden de medische dossiers van 7000 werkende vrouwen tussen 30 en 54 jaar die aan borstkanker leden. Het bleek dat vrouwen die in nachtdiensten werken 1,5 maal zo veel kans hebben op het krijgen van borstkanker dan vrouwen met een dagbaan. De precieze oorzaak hiervan is nog onvoldoende bekend; verder onderzoek wordt verricht.
Melatonine speelt in dit alles een belangrijke rol. Dit hormoon wordt in het lichaam aangemaakt wanneer het donker is. Melatonine heeft een remmend effect op kwalijke processen, zoals het ontstaan van kanker. Wanneer iemand zich ‘s nachts met onvoldoende duisternis omringt, wordt de productie van melatonine verminderd en hiermee ook de kracht van het afweersysteem.
Het RIVM heeft een rapport geschreven over nachtwerk en de risico’s daarvan wat betreft gezondheid. In Nederland werkt 16% van de beroepsbevolking soms of regelmatig in de nachtdienst. Verstoring van het dag– en nachtritme door ploegendienst tijdens nachtwerk leidt tot gezondheidsklachten.
Nachtwerk werd al in 2007 als kankerverwekkend beoordeeld door de International Agency for Research on Cancer (IARC). Het RIVM heeft nu de recente literatuur bekeken. De belangrijkste conclusie is dat er nog veel onbekend is. Er is nog steeds niet precies duidelijk waarom er een verhoogd risico is. Ligt het aan het type rooster, aan specifieke kenmerken van het werk, of het verschil tussen avond– of ochtendmensen? Ook de relatie met obesitas wordt uitvoerig besproken. Het RIVM kan uit de beschikbare literatuur geen definitieve conclusies trekken.
Platform Lichthinder adviseerde eind vorig jaar over een lichthinder-kwestie in Den Haag. Daar plaatste een school een groot verlicht reclamebord op het dak dat voor lichtoverlast zorgde. Dankzij een buurtactie wordt de verlichting nu ‘s avonds gedoofd.
De vraag: Sinds kort is aan de overkant de Europese School gevestigd. Ze hebben een groot reclamebord op het dak gezet dat fel wordt verlicht. De weerkaatsing van het licht schijnt bij ons naar binnen. Het licht brandt in de donkere uren 7 dagen per week. In deze omgeving wonen veel vogels en vleermuizen die net als de bewoners veel last hebben van het licht.
We gaven als advies: Er zijn twee wegen te bewandelen: Probeer zoveel mogelijk burgers achter een actie richting gemeente en school te krijgen. Hoe meer mensen een petitie of iets dergelijks ondertekenen of zelf een mail sturen aan … Lees verder
Afgelopen Nacht van de Nacht presenteerde Platform Lichthinder de première van de Amerikaanse documentaire The City Dark, in publiekssterrenwacht Sonnenborgh in Utrecht. De film is nu online te bekijken.
In de film vraagt maker Ian Cheney zich af wat we verliezen als we de nacht verliezen. Hij bezoekt astronomen, kanker-onderzoekers, milieuactivisten en filosofen en onderzoekt onze relatie met licht en duisternis.
Een opvallend onderzoek over slapeloosheid. Canadese wetenschappers deden onderzoek naar de oorzaak van slapeloosheid. Het bleek namelijk dat veel mensen die slecht slapen klaagden over de donkerte in de slaapkamer.
Er werd een experiment opgezet waaruit bleek dat goede en slechte slapers even vaak schrokken van een geluid in een verlichte slaapkamer, maar slechte slapers veel meer schrokken van een geluid in een slaapkamer waar het donker was. Blijkbaar had het feit dat het duister was, een significant effect op het slecht en goed slapen.… Lees verder
Licht is de belangrijkste beïnvloeder van de biologische klok die veel van wat we doen beïnvloedt en stuurt. Sinds 2002 weten we dat het oog daar een belangrijke rol in speelt, met de ontdekking van de zogenaamde pRCG-cellen die naast de bekende kegeltjes en staafjes in ons oog zetelen.
Gegeven het feit dat onze ogen met het ouder worden hard achteruit gaan en ondoorzichtiger worden, beïnvloedt dit ook de timing van onze biologisch klok. Op 55 jarige leeftijd komt maar 37% en op 75 zelfs maar 17% van het licht op pRCG-cellen terecht. PRCG-cellen regelen voor een belangrijk deel de biologische klok.
Hier ligt een heel nieuw gebied voor onderzoek waarbij allerlei achteruitgang bij ouderen misschien wel verklaard kan worden uit alleen maar het minder transparant worden van het oog.
Meer informatie op de website van Stichting Onderzoek Licht en … Lees verder
Het RIVM heeft opdracht gekregen om onderzoek te doen naar nachtelijke verlichting. In het onderzoek wordt op negen locaties in Nederland elke nacht het licht gemeten.
Daarnaast wordt onderzocht welk verband er is op de hemelhelderheid door meteorologische en atmosferische parameters. Ook wordt bestudeerd wat de typische lichtuitstoot is van een stad, een snelweg en een industriegebied. Verder onderzoeken ze de invloed van nachtelijke verlichting op zowel ecosystemen als de mens.
Twee uur achter een beeldscherm met een backlight zorgt al voor de afname van de melatonine-aanmaak met 22 procent, zo hebben wetenschappers ontdekt. Ze adviseren onder meer om tablets voor het slapen gaan zo min mogelijk te gebruiken.
Wetenschappers van het Lighting Research Center van het Rensselaer Polytechnic Institute onderzochten de effecten van de backlights van bijvoorbeeld laptops en tablets op de aanmaak van het hormoon melatonine in het menselijk lichaam. “Onze studie toont aan dat twee uur blootstelling aan een lichtgevend scherm de melatonineaanmaak met ongeveer 22 procent kan doen afnemen”, zegt Mariana Figueiro, dat het onderzoeksteam leidt. Omdat melatonine het waak-slaapritme beïnvloedt, kan het gebruik van apparaten als tablets en notebooks, met name bij jongeren, voor slaapproblemen zorgen.
Bij het onderzoek gebruikten 13 personen een tablet voor dagelijkse bezigheden als lezen, spelletjes spelen en films bekijken. Een eerste … Lees verder
Constante blootstelling aan licht tijdens de nachtrust veroorzaakt mogelijk een depressie. Deze bevinding kan volgens wetenschappers een reden zijn voor de sterke toename van depressies in de laatste vijftig jaar. Dit zeggen onderzoekers aan de universiteit van Ohio na het afronden van een studie naar slapen in schemerlicht bij hamsters.
De proefdiertjes werden ’s nachts acht uur lang blootgesteld aan een hoeveelheid licht die gelijk is aan een televisie die blijft aanstaan. De hamsters kregen na vier weken last van symptomen die bij depressies horen. Zo waren ze minder actief en nam hun eetlust sterk af. De negatieve symptomen kunnen ook weer worden omgedraaid. Nadat de dieren twee weken in het donker mochten rusten, verdwenen de effecten.
Het is niet de eerste keer dat een onderzoek suggereert dat ‘lichtvervuiling’ tijdens het slapen negatieve effecten heeft. … Lees verder
Twee Groningse onderzoekers hebben een systeem voor dag-nachtritme gevonden dat in vrijwel alle organismen op aarde aanwezig is.
Kern van dit systeem is het enzym peroxiredoxine. Dat beschermt met antioxidanten cellen tegen beschadigingen en veroudering. De onderzoekers ontdekten dat de antioxiderende werking van het enzym een 24-uurs patroon heeft. Dat maakte de Rijksuniversiteit Groningen gisteren bekend.
Bijna alle levende cellen vertonen een ritme van ongeveer 24 uur waarvan wordt aangenomen dat dit sinds het begin van het leven bestaat. Dat systeem wordt een circadiaan ritme genoemd. De Groningse onderzoekers Maria Olmedo en hoogleraar moleculaire chronobiologie Martha Merrow denken dat hun systeem een zeer vroege stap is in de evolutie van het circadiaan ritme.
Wetenschappers verschillen van mening of kloksystemen in organismen één gemeenschappelijke voorouder hebben of dat ze onafhankelijk van elkaar zijn geëvolueerd. Olmedo en Merrow menen dat hun ontdekking … Lees verder
Door in ziekenhuizen een special soort verlichting te gebruiken, lukt het om een natuurlijk slaap– en waakritme in te stellen bij patiënten. Daardoor slapen ze sneller in en slapen ze ook bijna een half uur langer. Dit kan uiteindelijk leiden tot een betere genezing, meldt de Telegraaf.
Dit blijkt uit onderzoek van het Maastricht Universitair Medisch Centrum, dat in samenwerking met Philips onderzoek heeft verricht naar het effect van verlichting op het slaap– en waakritme van hartpatiënten.
In twee ziekenhuizen is met proeven gebleken dat al na zeven dagen met het nieuwe verlichtingssysteem Healwell, de patiënten gemiddeld zo’n 8 procent langer slapen. De tijd om in slaap te vallen wordt met ongeveer een derde verkort als er wordt gekeken tussen de eerste naar de zevende nacht. Gemiddeld slaapt een patiënt 30 minuten langer.
De Duitstalige televisiezender 3Sat heeft een item uitgezonden over lichtvervuiling in Slovenië, het enige land ter wereld met een wet tegen lichtvervuiling.
Onderzoekers in San Francisco zijn op een opmerkelijk verschijnsel gestuit. Uit metingen blijkt dat lichtvervuiling boven een stad de afbraak van luchtvervuiling remt.
Normaal gesproken worden chemische stoffen van onder andere verkeer ‘s nachts afgebroken door nitraat radicalen. Deze nitraat radicalen lossen echter op door (zon)licht. Na zonsondergang doen de radicalen hun werk, maar boven een verlichte stad dus minder goed.
Het Franse agentschap voor voedselveiligheid, milieu, gezondheid en veiligheid (ANSES), heeft als eerste een onderzoek gepubliceerd naar de schadelijke effecten van LED-lampen (light emitting diode). ANSES heeft geconcludeerd dat sommige LEDs een zeker risico vormen voor onze ogen maar vooral ook voor de oogjes van kinderen.
LEDs die wit licht uitstralen en tevens een hoge proportie blauw licht bevatten, zijn tot wel 1000 maal helderder dan traditionele lichtbronnen. Die zeer hoge helderheid voelt niet alleen erg ongemakkelijk maar vormt ook nog eens een gevaar voor onze ogen. Deze LEDs vormen daarom een risico voor beroepsgroepen die veel worden blootgesteld aan LED-verlichting; maar ook mensen die reeds al erg gevoelig zijn voor licht; en voor kinderen omdat de ooglens daar nog in ontwikkeling is waardoor ze fel licht minder goed kunnen filteren.
Het ANSES beveelt aan om alleen LEDs die in … Lees verder
Kan variatie in sterkte en kleur van licht een positieve bijdrage leveren aan concentratie, het gedrag, het welbevinden en de motivatie van kinderen op de basisschool? Philips onderzocht in samenwerking met de Universiteit Twente hoe verlichting op de basisschool kan bijdragen aan het leerproces van kinderen. Hierbij werden twee studies uitgevoerd: een veldexperiment en een experimentele laboratoriumstudie.
De conclusies: Leerlingen scoren met het lichtsysteem SchoolVision gemiddeld achttien procent hoger op een concentratietest, kinderen zijn met dit lichtsysteem op lange termijn meer gemotiveerd. En kinderen waarderen na de installatie van het lichtsysteem zowel op korte als op lange termijn hun leeromgeving meer.
De eerste studie, een veldexperiment, vond plaats in Wintelre, nabij Eindhoven, waar op basisschool de Disselboom het lichtsysteem SchoolVision werd geïnstalleerd in groepen 6 en 8 in november 2009. Een tweede basisschool in de buurt (de Rank in Veldhoven) … Lees verder
Nachtverlichting vergroot de kans op prostaatkanker bij mannen en op borstkanker bij vrouwen, dat schreven Israëlische onderzoekers donderdag.
De wetenschappers, verbonden aan de universiteit van Haifa, stelden eerder vast dat deze vormen van kanker meer voorkomen bij mensen die wonen in gebieden met veel nachtverlichting. Over de resultaten van vervolgonderzoek bij muizen berichtten ze donderdag op de website van de universiteit. De onderzoekers vermoedden dat het verhoogde risico op kanker het gevolg is van een verminderde aanmaak van melatonine, een hormoon dat vrijkomt wanneer het donker is en dat een belangrijke rol speelt bij de regeling van het dag-nachtritme van het lichaam, de zogeheten biologische klok.
Om dit vermoeden te testen, onderzochten ze bij muizen of het voor de groei van tumoren uitmaakte of de dieren dagen van zestien of van acht uur maakten. Daarbij … Lees verder
“De wereld is een geheel waarin dag en nacht elkaar afwisselen. Ik vind dat we de natuur in de breedste zin van het woord, met al haar elementen, haar gang moeten laten gaan. Het is hybris, hoogmoed, om alles naar je hand te willen zetten. Bovendien zijn wij psychosociaal en somatisch gebouwd voor een wereld waarin licht en donker elkaar afwisselen. Net zoals we gebouwd zijn voor schone lucht.”
(Uit: Terra, nr. 7, 2005)
Verder lezen
Missing the Dark: Health Effects of Light Pollution (2009) Meer info
Dawn and dusk. Behavioural and molecular complexity in circadian entrainment (2005): In dit promotieonderzoek toont Kamiel Spoelstra met modelsimulatie aan dat de precisie van de ‘ongeveer 24-uurs (circadiane) klok’ bij mensen sterk verbetert wanneer deze ook in staat is om te reageren met veranderingen in snelheid. Meer info
Lichtbelasting. Overzicht van de effecten op mens en dier (2003): In dit rapport wordt een toepassingsgericht overzicht gegeven van de kennis van de effecten van lichtbelasting op mens en dier, alsmede suggesties voor preventie, mitigatie en kwalificatie van relatief kwetsbare gebiedstypen, ten behoeve van het generieke en gebieds-gerichte beleid. Downloaden
Light, Endocrine Systems and Cancer — Facts and Research Perspectives (2002): Internationaal congres over de relatie tussen licht en kanker. Meer info
Van buiten word je beter (2001): Essay van Agnes van den Berg en Magdalena van den Berg over hoe natuur de gezondheid positief kan beïnvloeden. Meer info
Links
nightingale-studie.nl/... Nightingale Studies Een van de belangrijkste aanleidingen voor dit onderzoek is dat een verstoring van het dag-nacht ritme mogelijk een rol zou kunnen spelen bij het ontstaan van borstkanker. Er zijn hiervoor enige aanwijzingen, maar deze zijn vooral gebaseerd op onderzoek bij dieren (muizen en ratten).
“De wereld is een geheel waarin dag en nacht elkaar afwisselen. Ik vind dat we de natuur in de breedste zin van het woord, met al haar elementen, haar gang moeten laten gaan. Het is hybris, hoogmoed, om alles naar je hand te willen zetten. Bovendien zijn wij psychosociaal en somatisch gebouwd voor een wereld waarin licht en donker elkaar afwisselen. Net zoals we gebouwd zijn voor schone lucht.”
Missing the Dark: Health Effects of Light Pollution (2009)