Gezondheid

Beeld: Craig Dennis

Vrijwel alle lichaamsfuncties en gedragingen vertonen een ritme van ongeveer 24 uur. Voorbeelden hiervan zijn de lichaamstemperatuur, hormoonafgifte en slapen en waken. Hoewel men er gewoonlijk zelden bij stilstaat of er iets van merkt, zijn deze ritmes essentieel voor ons welbevinden. Dat merkt men echter pas – in negatieve zin – als de ritmes ontregeld raken, zoal bij jet-lag of ploegendienst. (Bron: Stichting Onderzoek Licht en Gezondheid)

Zonder licht geen leven; zonder duisternis geen rust

Sinds de komst van de elektrische lamp zijn mensen gemiddeld 1,5 uur korter gaan slapen. Uit laboratoriumexperimenten blijkt dat verstoring van het dag-nachtritme bij de mens negatieve fysieke en psychische gevolgen heeft. Deze verstoring vindt echter pas plaats bij relatief hoge lichtintensiteiten. Hoewel er geen aanwijzingen uit epidemiologisch onderzoek zijn, valt niet uit te sluiten dat buitenverlichting, door verkorting van de avond en nacht, via stress en in combinatie met andere stressfactoren in de leefomgeving, op den duur leidt tot aantasting van de gezondheid.

Uit praktische overwegingen brandde vroeger in veel zalen van prenatale intensive care-afdelingen het licht non-stop. De te vroeg geboren baby’s ervoeren dit als onprettig en daarom werd het verlichtingsniveau naar schemer teruggebracht. Uit recent onderzoek blijkt echter dat de beste omstandigheid voor baby’s verkregen wordt door het nabootsen van het dag-nacht-ritme. Dus wanneer het buiten licht is, zijn de lampen binnen aan, en ’s nachts heerst er duisternis.

Beeld: flickr.com/photos/makelessnoise/296077631

Uit onderzoek komt naar voren dat omwonenden van kassen met assimilatieverlichting en van sportvelden hinder ondervinden van het oplichten van hun woningen en tuinen, van direct zicht op de lichtbronnen of van de gloed erboven; de percentages matig of ernstig gehinderden variëren van 5 tot 15.

Vooral de gloed boven kassen ervaren omwonenden als hinderlijk. Avondlijke wandelaars ondervinden vooral hinder van direct zicht op kaslicht. Door het groeiende gebruik van buitenverlichting zal het aantal gehinderden de komende jaren toenemen.

Advies Gezondheidsraad

In het rapport ‘Hinder van Nachtelijk Kunstlicht voor Mens en Natuur‘ signaleert de Gezondheidsraad de voortschrijdende teloorgang van duisternis in de avond en de nacht en de gevolgen daarvan voor het landschap en de menselijke woonomgeving.

Moderne ontwikkelingen als verstedelijking, toename van de automobiliteit, intensivering van de glastuinbouw, flexibilisering van arbeidstijden, groeiende behoefte aan mogelijkheden van buitensport, de opmars van de verlichting van bedrijfspanden en historische gebouwen nemen in steeds meer en steeds grotere gebieden het duister weg. Om uiteenlopende redenen ervaren veel mensen dit als een verlies. Ook hinder in de woonomgeving en bezorgdheid over mogelijke aantasting van flora en fauna rechtvaardigt extra aandacht in het beleid.

Licht en kanker

Op dit moment loopt er in de wetenschappelijke wereld een discussie over de invloed van licht op de vorming van kanker. In 2001 werd in de Journal of the National Cancer Institute een onderzoek gepubliceerd waaruit bleek dat vrouwen die in nachtdiensten werken een verhoogde kans hebben op het krijgen van borstkanker.

Onderzoekers van het Institute of Cancer Epidemiology in Kopenhagen, bestudeerden de medische dossiers van 7000 werkende vrouwen tussen 30 en 54 jaar die aan borstkanker leden. Het bleek dat vrouwen die in nachtdiensten werken 1,5 maal zo veel kans hebben op het krijgen van borstkanker dan vrouwen met een dagbaan. De precieze oorzaak hiervan is nog onvoldoende bekend; verder onderzoek wordt verricht.

Melatonine speelt in dit alles een belangrijke rol. Dit hormoon wordt in het lichaam aangemaakt wanneer het donker is. Melatonine heeft een remmend effect op kwalijke processen, zoals het ontstaan van kanker. Wanneer iemand zich ’s nachts met onvoldoende duisternis omringt, wordt de productie van melatonine verminderd en hiermee ook de kracht van het afweersysteem.


Kamperen is goed voor je dag-nacht ritme

Geplaatst: 2 februari 2014
Thema: Gezondheid / Onderzoek

Afgelopen jaar kwam er een kleine studie uit in het blad Current Biology waarin bleek dat kamperen een heilzaam effect heeft op het dag en nacht ritme.

Een groep van 8 mensen werd eerst een week lang, gedurende hun normale …


Doven snelwegverlichting onverstandig?

Geplaatst: 1 september 2013
Thema: Gezondheid / Onderzoek / Openbare verlichting / Platform Lichthinder / Verkeersveiligheid

Afgelopen week was er in de media opnieuw aandacht voor het voornemen van Rijkswaterstaat om de verlichting te doven op een groot aantal snelwegen. Volgens het Slaap– en Waak onderzoek (NSWO) zou dit onverantwoorde veiligheidsrisico’s met zich meebrengen. Platform Lichthinder …


RIVM onderzoekt nachtwerk

Geplaatst: 19 januari 2013
Thema: Gezondheid / Onderzoek

Het RIVM heeft een rapport geschreven over nachtwerk en de risico’s daarvan wat betreft gezondheid. In Nederland werkt 16% van de beroepsbevolking soms of regelmatig in de nachtdienst. Verstoring van het dag– en nachtritme door ploegendienst tijdens nachtwerk leidt tot …


Reclamebord Den Haag gedoofd na buurtprotest

Geplaatst: 7 januari 2013
Thema: Gezondheid / Platform Lichthinder / Reclameverlichting

Platform Lichthinder adviseerde eind vorig jaar over een lichthinder-kwestie in Den Haag. Daar plaatste een school een groot verlicht reclamebord op het dak dat voor lichtoverlast zorgde. Dankzij een buurtactie wordt de verlichting nu ‘s avonds gedoofd.

De vraag:
Sinds


Documentaire The City Dark online te bekijken

Geplaatst: 6 januari 2013
Thema: Gezondheid / Platform Lichthinder

Afgelopen Nacht van de Nacht presenteerde Platform Lichthinder de première van de Amerikaanse documentaire The City Dark, in publiekssterrenwacht Sonnenborgh in Utrecht. De film is nu online te bekijken.

In de film vraagt maker Ian Cheney zich af wat …


Slapeloosheid door angst voor duisternis

Geplaatst: 16 september 2012
Thema: Gezondheid / Onderzoek

Een opvallend onderzoek over slapeloosheid. Canadese wetenschappers deden onderzoek naar de oorzaak van slapeloosheid. Het bleek namelijk dat veel mensen die slecht slapen klaagden over de donkerte in de slaapkamer.

Er werd een experiment opgezet waaruit bleek dat goede en …


Slechte ogen heeft effect op gezondheid ouderen

Geplaatst: 16 september 2012
Thema: Gezondheid / Onderzoek

Licht is de belangrijkste beïnvloeder van de biologische klok die veel van wat we doen beïnvloedt en stuurt. Sinds 2002 weten we dat het oog daar een belangrijke rol in speelt, met de ontdekking van de zogenaamde pRCG-cellen die naast …


RIVM onderzoekt nachtelijke verlichting

Geplaatst: 16 september 2012
Thema: Gezondheid / Onderzoek

Het RIVM heeft opdracht gekregen om onderzoek te doen naar nachtelijke verlichting. In het onderzoek wordt op negen locaties in Nederland elke nacht het licht gemeten.

Daarnaast wordt onderzocht welk verband er is op de hemelhelderheid door meteorologische en atmosferische …


Licht van tablets beinvloedt slaap

Geplaatst: 31 augustus 2012
Thema: Gezondheid / Onderzoek

Twee uur achter een beeldscherm met een backlight zorgt al voor de afname van de melatonine-aanmaak met 22 procent, zo hebben wetenschappers ontdekt. Ze adviseren onder meer om tablets voor het slapen gaan zo min mogelijk te gebruiken.

Wetenschappers van …


‘Grotere kans op depressie door licht tijdens slaap’

Geplaatst: 27 juli 2012
Thema: Gezondheid / Onderzoek

Elsevier, 24 juli jl.:

Constante blootstelling aan licht tijdens de nachtrust veroorzaakt mogelijk een depressie. Deze bevinding kan volgens wetenschappers een reden zijn voor de sterke toename van depressies in de laatste vijftig jaar. Dit zeggen onderzoekers aan de …


Universeel mechanisme dag-nachtritme ontdekt

Geplaatst: 18 mei 2012
Thema: Ecologie / Gezondheid / Onderzoek

Twee Groningse onderzoekers hebben een systeem voor dag-nachtritme gevonden dat in vrijwel alle organismen op aarde aanwezig is.

Kern van dit systeem is het enzym peroxiredoxine. Dat beschermt met antioxidanten cellen tegen beschadigingen en veroudering. De onderzoekers ontdekten dat de …


Natuurlijk slaapritme door speciale verlichting in ziekenhuis

Geplaatst: 23 november 2011
Thema: Gezondheid / Onderzoek

Door in ziekenhuizen een special soort verlichting te gebruiken, lukt het om een natuurlijk slaap– en waakritme in te stellen bij patiënten. Daardoor slapen ze sneller in en slapen ze ook bijna een half uur langer. Dit kan uiteindelijk leiden …


Lichtvervuiling in Slovenie

Geplaatst: 11 februari 2011
Thema: Ecologie / Gezondheid / Wetgeving

De Duitstalige televisiezender 3Sat heeft een item uitgezonden over lichtvervuiling in Slovenië, het enige land ter wereld met een wet tegen lichtvervuiling.

Bekijk het item hier. …


Lichtvervuiling remt afbraak luchtvervuiling

Geplaatst: 18 december 2010
Thema: Gezondheid / Onderzoek

Onderzoekers in San Francisco zijn op een opmerkelijk verschijnsel gestuit. Uit metingen blijkt dat lichtvervuiling boven een stad de afbraak van luchtvervuiling remt.

Normaal gesproken worden chemische stoffen van onder andere verkeer ‘s nachts afgebroken door nitraat radicalen. Deze nitraat …


LED-licht kan schadelijk zijn voor jonge ogen

Geplaatst: 15 november 2010
Thema: Gezondheid / Onderzoek

Het Franse agentschap voor voedselveiligheid, milieu, gezondheid en veiligheid (ANSES), heeft als eerste een onderzoek gepubliceerd naar de schadelijke effecten van LED-lampen (light emitting diode). ANSES heeft geconcludeerd dat sommige LEDs een zeker risico vormen voor onze ogen maar vooral …


Rutger Kopland over duisternis

“De wereld is een geheel waarin dag en nacht elkaar afwisselen. Ik vind dat we de natuur in de breedste zin van het woord, met al haar elementen, haar gang moeten laten gaan. Het is hybris, hoogmoed, om alles naar je hand te willen zetten. Bovendien zijn wij psychosociaal en somatisch gebouwd voor een wereld waarin licht en donker elkaar afwisselen. Net zoals we gebouwd zijn voor schone lucht.”
(Uit: Terra, nr. 7, 2005)

Verder lezen

Missing the Dark: Health Effects of Light Pollution (2009) Meer info


Dawn and dusk. Behavioural and molecular complexity in circadian entrainment (2005): In dit promotieonderzoek toont Kamiel Spoelstra met modelsimulatie aan dat de precisie van de ‘ongeveer 24-uurs (circadiane) klok’ bij mensen sterk verbetert wanneer deze ook in staat is om te reageren met veranderingen in snelheid. Meer info


Lichtbelasting. Overzicht van de effecten op mens en dier (2003): In dit rapport wordt een toepassingsgericht overzicht gegeven van de kennis van de effecten van lichtbelasting op mens en dier, alsmede suggesties voor preventie, mitigatie en kwalificatie van relatief kwetsbare gebiedstypen, ten behoeve van het generieke en gebieds-gerichte beleid.
Downloaden


Light, Endocrine Systems and Cancer — Facts and Research Perspectives (2002): Internationaal congres over de relatie tussen licht en kanker. Meer info


Van buiten word je beter (2001): Essay van Agnes van den Berg en Magdalena van den Berg over hoe natuur de gezondheid positief kan beïnvloeden. Meer info

Links

nightingale​-studie​.nl/...
Nightingale Studies Een van de belangrijkste aanleidingen voor dit onderzoek is dat een verstoring van het dag-nacht ritme mogelijk een rol zou kunnen spelen bij het ontstaan van borstkanker. Er zijn hiervoor enige aanwijzingen, maar deze zijn vooral gebaseerd op onderzoek bij dieren (muizen en ratten).


© 2002- Platform Lichthinder