Platform Lichthinder Nieuwsbrief 13

Geplaatst: 1 juli 2007
Thema: Platform Lichthinder

Algemeen

Al Gore
Al Gore, icoon van de klimaat-verandering heeft zich ook uitgelaten over lichtvervuiling:

“We stand in support of the control of Light Pollution which is the unneeded and unnecessary wastage of artificial light into the sky. Not only does it obliterate the natural beauty of the Night Sky but it is extremely wasteful costing Americans several Billion Dollars per year. It is part of our American Carbon Footprint because we emit 1 Million Tons of CO2 every year. Other environmental studies indicate that this excess light may cause cancer in humans and also causes bird populations to decrease as well as problems with the life cycles of turtles.”

(Wij staan achter de controle op lichtvervuiling, overbodige en onnodige verspilling van kunstlicht naar de hemel. Niet alleen maakt het ons onmogelijk om van de schoonheid van de sterrenhemel te genieten maar kost deze enorme verkwisting de Amerikaanse samenleving miljarden dollars. Het is onderdeel van de ‘American carbon footprint’ vanwege de jaarlijkse uitstoot van miljoenen tonnen CO2. Andere wetenschappelijke studies wijzen er op dat uitstoot van kunstlicht kan leiden tot kanker bij mensen en tot andere problemen bij ondermeer vogel-populaties.)

Starlight
Op La Palma is in april 2007 een grote internationale conferentie gehouden Starlight, mede georganiseerd door Unesco, waar alle problemen voor de sterrenkunde van storingen door menselijke handelen zoals lichtvervuiling uitvoerig besproken werden. Er is een verklaring uitgebracht die regeringen oproept om de sterrenhemel te bewaren voor toekomstige generaties indachtig het feit dat de sterrenhemel een inspiratie is voor iedereen en het waarnemen ervan een essentieel onderdeel vormt van alle beschavingen en culturen en dat de beschouwing van het firmament een belangrijk onderdeel is van vooruitgang in wetenschap en techniek.

De hele verklaring is te vinden op: www.ramsar.org

Kassen
De laatste maanden is er weer druk onderhandeld tussen Stichting Natuur en Milieu, LTO, Glaskracht en het Ministerie over nieuwe regelgeving rond kasverlichting. Zodra dit openbaar wordt zal hiervan, via misschien wel weer een ingelaste nieuwsbrief, melding gemaakt worden.

Nacht van De Nacht

Op 27 oktober zal de volgende Nacht van De Nacht weer plaatsvinden. Stichting Natuur en Milieu en De Provinciale Milieufederaties, de initiatiefnemers van de nachtactiviteiten, roepen gemeenten op om op 27 oktober de verlichting van één of meerdere symbolen te doven. Verder roepen ze zoveel mogelijk andere organisaties op De Nacht van de Nacht te ondersteunen met nacht- en avondactiviteiten.

De Nacht van de Nacht van 2006 was een groot succes. Het evenement trok 10.000 bezoekers en in 45 gemeenten werden lichten gedoofd van meer dan 100 kerken, torens en andere gebouwen. Bedrijven, musea en sluizencomplexen gaven ook gehoor aan de oproep om de lichten te doven. De eerste gemeenten kondigden in het kader van de Nacht aan om permanent verlichting te doven.

Stadsverfraaiing?
Steden hebben de aantrekkende werking van licht op bezoekers ontdekt. Er zijn vele initiatieven om meer bezoekers te trekken met licht. Dat dit haaks staat op de energiebewustheid wordt overal ook duidelijk maar blijkbaar dringt het pas langzaam door bij bestuurders dat ze op de verkeerde weg zitten. Een goed voorbeeld is Utrecht:

In Utrecht is het project Trajectum Lumen opgestart waarbij een verlichte wandelroute Utrecht in de spotlights zet. Trajectum Lumen zal een ‘verlicht parcours’ door de binnenstad van Utrecht gaan vormen. Door op bijzondere wijze objecten, gebouwen, straten, bruggen aan te lichten wordt aan de deelnemers een verhaal verteld over de stad. Het is een attractie specifiek voor de avonduren, als licht een belangrijke rol gaat spelen bij de beleving van de stad.

In het plan Trajectum Lumen is voor elke plek in de route een voorstel op maat gemaakt. Van eenvoudige aanpassing van de huidige verlichting tot grote opdrachten aan lichtkunstenaars. Doordat Trajectum Lumen nieuwe methoden van illuminatie gebruikt, kan het energieverbruik worden beperkt en zelfs dalen. Door zuiver aanstralen van objecten en niet de lucht eromheen wordt het verschil tussen dag en nacht niet onnodig verstoord. De verlichting van Trajectum Lumen gaat om 24.00 uur uit.

In Rotterdam zijn ook allerlei initiatieven om de stad aantrekkelijk te maken door te gaan verlichten, ook al wil Rotterdam voorop lopen in duurzaamheid. Blijkbaar wordt dit door verschillende afdelingen uitgevoerd die geen contact hebben. Ook Eindhoven kent een dergelijk initiatief.

Internationaal wordt hier ook aan gewerkt. Lyon wordt daarbij als grote voorbeeld gezien. Mechelen verbindt dit spektakel, ook met verhoging van de veiligheid, niet beseffend dat door meer te gaan verlichten buiten de openbare verlichting om je juist alleen maar meer donkere plaatsen creëert.

‘De stad Mechelen gaat de verlichting van haar waardevolle gebouwen opdrijven. Daarvoor doet het gemeentebestuur beroep op de Franse lichtartiest Roland Jéol. Burgemeester Bart Somers (Open Vld) wil daarmee niet enkel de esthetische waarde van Mechelen verhogen, maar ook het veiligheidsgevoel vergroten. De vernieuwde verlichting van de Onze-Lieve-Vrouwestraat is volgens Somers daarvan het beste voorbeeld. “De nieuwe sfeerverlichting komt bovendien ook het veiligheidsgevoel ten goede. Dat op zich vind ik al reden genoeg om ze door te trekken naar de hele de binnenstad en invalswegen”, aldus nog Somers.’

Lichthinder in Nederland

Heerenveen
Gemeente Heerenveen ontwikkelde een nieuw lichtconcept voor de openbare verlichting in haar buitengebied. Het nieuwe concept bestaat uit ‘lichtbakens’ voor voetgangers en fietsers, in combinatie met ‘reflecterende bakens’ voor het snelverkeer. Het concept onderscheidt zich door een hoog milieurendement en lage kosten. Toepassing in het gehele Heerenveense buitengebied scheelt de gemeente straks jaarlijks € 80.000. De investering verdient zich in drie jaar terug.

De bestaande straatverlichting (gemeente Heerenveen) was grotendeels aan vernieuwing toe. Op een inspraakavond in het dorp Katlijk met de bewoners was de conclusie: voor het buitengebied zouden zij het liefst alleen licht willen waar en wanneer dat nodig is. Daarnaast kennen zij ook waarde toe aan duisternis. Eén van de dorpsbewoners merkte op dat hij in het duister genoeg heeft aan een punt waar hij naartoe kan lopen, een soort baken. Daarmee was het idee geboren van een lichtbaken als oriëntatiepunt voor fietsers en voetgangers.

Dat baken bleek niet te koop en werd daarom speciaal ontwikkeld. Resultaat is een prachtig strak ontwerp van LEDs in combinatie met een hightech-spiegel en elektronica, gevoed door een zonnepaneel. Wijkmanager Marc Jense: “Tijdens de presentatie van het lichtbaken langs de fietsroute/weg van Katlijk naar Mildam was een overgrote meerderheid van de aanwezigen verrast door het positieve effect van deze niet verlichtende, maar wel geleidende lichtbakens”. Ook wordt nu betere reflecterende materialen gebruikt die de laatste jaren sterk zijn verbeterd.

Stadskanaal
Ook in stadskanaal wordt de verlichting in het buitengebied aangepakt zoals we in eerdere nieuwsbrieven al meldden. Er is een proef met ledlampjes uitgevoerd. Dit werd door de bewoners niet positief ontvangen. Het is nog steeds wel de bedoeling is dat er een reductie in verlichting buitengebied plaatsvindt maar hoe en hoeveel is onduidelijk. Dit zal ook gebeuren in nauw overleg met de bewoners. Wel is er met het technologiecentrum van Noord-Nederland contact waarbij en aantal studenten aan het uitzoeken is wat de mogelijkheden zijn.

Stad Groningen
Lampen op bedrijventerreinen en andere gebieden in de stad waar ’s avonds weinig mensen komen, moeten uit. Dat bepleit de raadsfractie van GroenLinks in vragen aan B en W. Groningen heeft onlangs uitgesproken een energiezuinige stad te willen zijn. De volop brandende verlichting op bedrijventerreinen en in bedrijfsgebouwen spoort daar niet mee, aldus raadslid Mattias Gijsbertsen.

Gijbertsen wil dat er afspraken worden gemaakt met bedrijven over het laten branden van lampen. Daarnaast bepleit hij de komst van bewegingsmelders. Die melders laten het licht aangaan zodra menselijke bewegingen worden waargenomen. Dit vanzelf om de in het duister gehulde bedrijventerreinen niet te laten verworden tot een eldorado voor het dievengilde.

Arnhem
Vanuit de gemeente Arnhem is een interessante studie verschenen naar lichthinder en lichtvervuiling door de bestaande armaturen in deze stad. Om deze negatieve verschijnselen te bestrijden is uit een aantal verschillende armaturen gekozen die zowel het minste licht omhoog sturen maar ook voldoen aan de NPR normen en minimaal licht op de gevels werpen. De studie is te verkrijgen bij Martin Springer.

Provincie Groningen
Melkveehouders moeten ’s nachts het licht uitdoen in hun stallen. Henk Bleker, gedeputeerde van de provincie Groningen, ziet steeds meer koeienstallen als explosies van licht opdoemen in het Groninger landschap. Op dit moment worden de stallen juist ook groter. De verlichting wordt gebruikt om koeien eerder drachtig te maken. De provincie vindt nu dat de landbouwers de lampen om 23 uur uit moeten doen.

Limburg
De Milieufederatie Limburg heeft, mede namens de Milieugroep Roermond, IVN Roermond, Stichting Ruimte en de Milieu en Heemkundevereniging Swalmen, bezwaar gemaakt tegen het besluit van de Gemeente Roermond om toestemming te verlenen voor de bouw van drie reclamemasten. Om de plaatsing mogelijk te maken wijkt de Gemeente af van haar eigen beleid, zelfs van het beleid dat speciaal voor deze masten is opgesteld.

De Gemeente wil de reclamemasten mogelijk maken door middel van een lichte bouwvergunning terwijl dat volgens haar eigen beleid niet is toegestaan. Ook voldoet de bouwvergunning niet aan de welstandseisen, die wel voor elke andere burger in Roermond gelden. De 35 m hoge reclamemasten zullen tot ver in de omgeving van Roermond te zien zijn. Dit is volgens de groene organisaties een vergaande aantasting van de belevingswaarde van het kleinschalige landschap in Midden-Limburg.

Overijssel
Ook Overijssel gaat zijn verlichting en zijn duisternis laten inventariseren. Na de provincie Zeeland en Gelderland zal Overijssel de derde provincie zijn die provinciebreed lichtvervuiling aan wil pakken. In Zeeland wordt het uitgevoerde onderzoek nu via een uitvoeringsprogramma onderdeel van het omgevingsplan aangepakt. Zie voor het geproduceerde materiaal en kaarten:www.zeeland.nl/natuur_milieu/milieu/licht.

Gelderland
Ook in Gelderland blijft men actief. Het onderzoek naar het knooppunt Arnhem-Nijmegen is afgerond en dit jaar zal de Achterhoek het volgende gebied zijn wat onderzocht wordt. Er is een aparte site gemaakt rond het project Veluwe donker en stil. Ziewww.veluwedonkerenstil.nl

Beleid in Nederland

Lichthinder en energiebezuiniging in de Tweede Kamer
Afgelopen week kwam het nieuws dat de Tweede Kamer werk wil maken van onnodige energieverspilling door snelwegverlichting. Dat het onderwerp ‘lichtvervuiling’ de Kamer heeft gehaald juicht Platform Lichthinder natuurlijk toe. Ook het doel dat wordt nagestreefd onderschrijven wij. Maar in de argumentering schuilt een aantal misverstanden.

De indruk wordt gewekt dat straatverlichting alleen maar bestaat uit gloeilampen (deze geven 12 lumen licht per watt). In openbare verlichting worden nu al enkel geavanceerde typen spaarlampen (gasontladingslampen, wel of niet met fluorescentie) gebruikt. Dit zijn lampen van 80 lm per watt tot 200 lm per watt. De gebruikelijke, eenvoudige spaarlampen zijn natuurlijk prima voor binnenverlichting, als vervanger van temperatuurstralers zoals gloeilampen en halogeenlampen.

Over led-verlichting gaan nu allerlei cowboyverhalen de ronde. Led-verlichting is momenteel nog zo inefficient dat het niet toepasbaar is voor openbare verlichting. De technische ontwikkelingen rond led’s gaan hard en er komen led’s die de lumen-watt verhoudingen in de openbare verlichting gaan benaderen (met 80 lm per watt), maar de high power led’s gaan nog niet zo lang mee en hebben een grote lichtterugval (30% na 6 jaar!). Ook de temperatuurhuishouding is nog een probleem dat nog moet worden opgelost.

Handreiking kwaliteit landschap voor provincies en gemeenten
Er is een nota uitgekomen ‘Handreiking kwaliteit landschap’ voor provincies en gemeenten waarin de regering aan de lagere overheden praktische handvaten biedt om de kwaliteit van landschap te vergroten.

Op bladzijde 20 van het boekje en bladzijde 61 van de bijlagen is te lezen dat er vier kernkwaliteiten van het landschap zijn:
– Natuurlijke kwaliteit met zaken als water, flora fauna maar ook bodem reliëf
– Culturele kwaliteit met cultuurhistorie
– Gebruikskwaliteit met toegankelijkheid, aanwezige voorzieningen etc.
– Belevingskwaliteit ruimtelijke afwisseling, rust ruimte, stilte en donkerte.

Internationaal

Europa
Er is afgelopen maanden een studie uitgevoerd door een commissie in opdracht van de Europese Unie naar de duurzaamheid van elektrische producten waaronder verlichting (EuP). Het doel is de impact op het milieu van deze producten te bepalen, dus niet alleen energie maar ook waterverbruik en levensduur etc.

Er staan verschillende zaken in die de lichtvervuiling kunnen doen reduceren. Ook staan er andere zaken in die minder onderschreven worden door de Europese lichthinder-groepen. Dat er beweging in zit en dat ook vanuit Europa druk uitgeoefend wordt om de energie te beperken waarbij lichthinder meegenomen wordt, is toe te juichen.

In dat kader is ook het initiatief van Celma te zien, de Europese overkoepelende organisten van armatuur-fabrikanten, om in de komende jaren te komen tot een reductie van het energieverbruik door het gebruik maken van efficiëntere lampen.
Liechtenstein en Slowakije
In Liechtenstein is een nieuwe wet van kracht geworden die vele oude wetten zoals de bodembeschermingswet en de luchtkwaliteitswet vervangt. De nieuwe wet wil al deze gebieden samenbrengen en integreren en het ook mogelijk maken nieuwe aspecten van de omgevingshinder aan te pakken.

In de nieuwe wet zijn voor het eerst maatregelen mogelijk tegen lichtvervuiling en niet ioniserende straling. De concrete normen worden later in een in aparte verordeningen geregeld. Daar zijn dus nog geen informatie betreffende normen voor lichthinder te vinden.

Ook Slowakije heeft onlangs in zijn milieuwet lichthinder meegenomen waarbij er vooral gekeken is naar de Italiaanse voorbeeldwetten van diverse regio’s.
Toronto
Toronto, een grote stad aan het meer van Ontario, heeft al jaren een probleem met trekvogels. Geschat wordt dat er jaarlijks tot 10 miljoen vogels botsen met de hoge gebouwen in Toronto. Glas met daarin de lucht of bomen weerspiegeld, zo geliefd de laatste jaren bij architecten, zijn een bron van ellende aangezien de vogels dit niet herkennen als een object.

Al jaren is er een groep mensen actief in Toronto die probeert wat aan dit probleem te doen, de FLAP Fatal Light Awareness Program. Er is nu een nieuwe richtlijn door de gemeente uitgebracht in samenspraak met de FLAP, waarbij regels gesteld zijn aan het soort glas dat gebruikt wordt en er worden oplossingen aangedragen zoals het verwijderen van bomen bij glas, visuele markeringen op het glas etc.

Dit probleem kennen we niet zo goed in Nederland. Een aantal jaren geleden werden er glazen geluidsschermen aangebracht die wel dodelijke effecten hadden op vogels. Als er mensen zijn die hier ervaringen mee hebben, neem dan contact met ons op.
België
Vanaf april gaat ’s nachts het licht uit op de Waalse autosnelwegen. Behalve aan op- en afritten, parkings en gevaarlijke stroken zullen de autostrades tussen 00.30 en 05.30 uur niet meer verlicht zijn. De maatregel wordt progressief ingevoerd.

Het gaat om een beslissing die de Waalse regering vandaag nam. Ze maakt deel uit van een plan waarmee de regering Di Rupo de strijd aanbindt tegen de opwarming van de aarde. De tekst bevat 80 maatregelen. Sommige daarvan kunnen op korte termijn intreden. Aan de andere maatregelen moet nog studiewerk en overleg vooraf gaan.

Ook in vlaanderen reduceren ze de wegverlichting: Vanaf 1 juli worden de lichten op de middenberm van de Vlaamse autosnelwegen een uur langer gedoofd. De lichten gaan voortaan een half uur vroeger uit, om middernacht, en gaan pas om 06.00 uur terug aan, een half uur later dan nu.

De maatregel zorgt voor een energiebesparing van 2,72 miljoen kWh per jaar en zorgt voor een jaarlijkse financiële besparing van 340.000 euro. De verlichting blijft wel de hele nacht branden bij op- en afritten, aansluitingen en ringwegen uit veiligheidsoverwegingen. Ook bij mist, ongevallen of werken kunnen de lichten weer ingeschakeld worden.
Engeland
In het Verenigd Koninkrijk heeft men plannen om op de snelwegen de verlichting verder te reduceren. Een aantal jaren geleden is al besloten om alleen vlakglas armaturen, waarbij er geen licht direct omhoog kan schijnen, te installeren. Nu gaat de verlichting ook gedimd worden of zelfs uitgeschakeld worden in de late uren.

Licht en gezondheid

Televisie
Televisie is een onderschat gevaar voor de gezondheid van kinderen. Televisiekijken is zo slecht voor de gezondheid van kinderen dat er een kijkverbod moet komen voor kinderen tot drie jaar. Ook zouden ze slechts mondjesmaat mogen kijken wanneer ze opgroeien. Dit zette de wetenschapper Aric Sigman uiteen in het vaktijdschrift Biologist, zo berichtte het Britse dagblad The Times.

Het gaat niet enkel om de inhoud van de programma’s. Het kijken naar het beeldscherm veroorzaakt al genoeg ellende volgens Sigman. Hij slaat alarm over de schadelijke effecten die ondermeer bijziendheid, corpulentie, diabetes van het type-2, vervoegde puberteit bij meisjes, slaapproblemen en autisme tot gevolg kunnen hebben.

Meisjes zijn extra kwetsbaar volgens hem. De televisie ontketent vooral bij hen een vroege puberteit omdat een stof in het lichaam, melatonine, door het lichaam niet meer zoals normaal geproduceerd wordt als gevolg van tv-kijken. De hoeveelheid van deze stof groeit normaal gesproken ’s avonds wanneer het donker wordt. Maar dat wordt verstoord bij de jeugdige televisiekijkers. Sigman is in Engeland een lid van het Instituut voor Biologie en verbonden aan het Brits Genootschap voor de Psychologie.

Platform Lichthinder

Platform Lichthinder op bezoek bij Philips in Lyon
Alle actieve leden van het platform zijn op uitnodiging van Philips op bezoek geweest in Lyon. Uit het verslag van Philips:

De studiereis met Platform Lichthinder naar het Outdoor Lighting Application Centre (OLAC) en naar de stad Lyon is van enorme waarde voor Philips geweest. De stad Lyon staat volgens vele deskundigen model voor wat je met licht in de stedelijke omgeving kan bereiken. Het is absoluut een aantrekkelijke en prettige stad om in te verblijven. Aan de andere kant heeft dat natuurlijk ook z’n prijs en in de discussies met de leden van het Platform Lichthinder kwamen de aspecten van die “donkere” zijde genadeloos naar boven.

Na afloop waren er nog steeds pittige discussies. Natuurlijk lopen de belangen van Philips lang niet altijd parallel met die van het Platform Lichthinder, Philips is immers fabrikant van verlichting! Philips en het Platform Lichthinder hebben wel meer inzicht in elkaars werkgebied gekregen en dat biedt meer mogelijkheden om met inhoudelijke discussies de opdrachtgevers ervan te overtuigen dat het echt beter kan.
Ingezonden noodkreet
Als Platform Lichthinder krijgen we geregeld brieven van mensen met vragen of voor ondersteuning. Deze brief viel op door zijn inhoud en die willen we u niet onthouden.

Als je er zelf geen last van hebt van lichthinder, dan kun je er geen voorstelling van maken. Vanaf dag 1 hebben onze buren fel schijnende tuinverlichting branden (+ halogeen lamp die tig keren aangaat) die de buurt verlichten en die ons huis royaal verlicht. In de woonkamer en 2 van de 3 slaapkamers naar binnen schijnen, dwars door de dikke gordijnen heen. Aan rond 16.30 aan en branden als we geluk hebben tot diep in de nacht; als we pech hebben zijn ze de hele nacht aan. In het weekend is het normaal als ze ook overdag branden. ze gaan ook regelmatig weer rond 6.00 aan.

Diverse overburen hebben er ook last van, maar durven alleen tegen ons erover te beklagen. Door bouw van het huis zijn rolluiken niet mogelijk. Dochter had leerproblemen en ernstig slaap te kort, toen ze op 1 van de kamers sliep, maar sinds ze een andere kamer heeft gaat het stukken beter en zijn de leerprestaties aantoonbaar super, (ook door de school bevestigd). Nu heeft ons zoontje die kamer, en beginnen de problemen nu met hem. Op de bank slapen in de woonkamer is geen optie omdat die ook geheel verlicht wordt. Tevens is de halogeen lamp bewust op onze woonkamer gericht, en als de hond buiten loopt, dan kun je voorstellen hoe vaak die aan gaat.

Rechter is op locatie geweest, en vond het zeer ernstig, halogeen lamp moest met spoed afgepakt worden, maar verschoof de uitspraak driekwart jaar voor zich uit, om vervolgens een negatieve uitspraak te doen, waarvan iedereen zegt dat die niet meer heeft geweten hoe de situatie in elkaar zat, en dan maar op papier een uitspraak heeft gedaan.

Nu dus in hoger beroep, als dit ook word afgewezen, dan gaan we net zo ver als noodzakelijk is. al moeten we tot aan het hoogste gerecht gebouw gaan in europa, dan zijn we bereid dit te doen. In het dorp worden we zeikers genoemd. Er is wel bijna niemand die durft te komen kijken, want stel…..

Degene die de moed heeft, en op onze uitnodiging komt kijken op 1 van de slaapkamers, die staat dan stijf van ongeloof en hadden het niet verwacht dat het zo veel hinder is, en geven ons 100 % gelijk. als je niet kunt slapen van geluidshinder, dan kun je de politie bellen. als je last hebt van lichthinder, en niet kunt slapen, dan kun je niets.

© 2002- Platform Lichthinder