"Naarmate daar aan die Kagerplas de duisternis viel werden de vliegtuigen grote sterren die op me neerdaalden. Om me heen groeide een ring van licht: wegen, de flats van Leiden, het schijnsel van Schiphol, fel tegen de lucht afstekend." - Geert Mak in Het Ontsnapte Land
Nederland is gewogen en te licht bevonden
Verlichting is een van de meest dramatische veranderingen in ons milieu. Assimilatielampen in kassen, beveiligings-schijnwerpers in tuinen, het dichtverlichte wegennet, xenon-projecties op monumentengevels, witverlichte tennisbanen en reclameborden langs iedere snelweg.
Licht lijkt een onlosmakelijk bijeffect van de verstedelijking en de 24-uurs-economie. In een geïndustrialiseerd gebied als West-Europa is het nagenoeg onmogelijk om nog plekjes te vinden waar de hemel echt donker is.
Jaarlijks worden miljoenen guldens verspild door inefficiënte verlichting. Slecht afgeschermde lichtbronnen veroorzaken veel stoorlicht dat niet op de wegen of straten valt, maar omhoog straalt en hooguit de onderkant van overvliegende vliegtuigen verlicht.
Aangezien voor elektrische verlichting fossiele brandstoffen worden opgestookt, betekent dit ook een ongewenste uitstoot van kooldioxyde in de atmosfeer. Lichtvervuiling vormt, net zo goed als lawaai en stank, een aanslag op het milieu.
Anti-reclame
Naast economische en ecologische schade, kent lichtvervuiling ook ethische en esthetische bezwaren. De nacht is een werelderfgoed dat op dit moment steeds meer wordt bedreigd door de almaar oprukkende openbare- en privéverlichting.
Bovendien is het nachtelijk duister een esthetisch waardevol bezit, dat niet zomaar mag worden opgeofferd aan verloren licht. Verlichting is vaak bedoeld als reclame, maar in een bewuste maatschappij is het anti-reclame.
Al die verlichting heeft zowel positieve als negatieve gevolgen. Platform Lichthinder wil graag de positieve kanten houden en de negatieve kanten zoveel mogelijk opheffen.
Kunstmatig licht in Nederland
In 2003 heeft Platform Lichthinder berekend hoeveel kunstmatige verlichting in Nederland is geïnstalleerd. Het blijkt dat kasverlichting een aandeel van meer dan de helft hierin heeft. De gegevens zijn te vinden in het onderzoek Licht in Nederland. Het rapport is voor zover bekend de eerste poging om de totale hoeveelheid licht die 's nachts buiten kunstmatig wordt geproduceerd te kwantificeren.
Het onderzoek is hier te vinden.
Lichte en donkere gemeenten
Eind 2004 presenteerde Natuur & Milieu een overzicht van de minst en meest verlichte gemeenten van Nederland. De lichtkaart is opgesteld na analyse van satellietmetingen en na het verwerken van vele honderden opnames. De meest lichte gemeenten zijn te vinden in het Westland, waar veel kassen staan. De donkerste gemeenten zijn Vlieland, Schiermonnikoog en Ootmarsum.
Het onderzoek is hier te vinden.
Kunstmatig licht wereldwijd
Op 3 augustus 2001 verscheen 'The First World Atlas of the Artificial Night Sky Brightness' van P. Cinzano, F. Falchi (Universiteit van Padova) en C.D. Elvidge (National Geophysical Data Center, Broadway). Het rapport toont de resultaten van een groot, wereldwijd onderzoek naar de (over)belichting van de hemel.
Ongeveer twee-derde van de wereldbevolking en 99% van de bevolking in Europa en Amerika (uitgezonderd Alaska en Hawaii) leeft in gebieden waar de nachthemel bovengemiddeld is 'vervuild' met licht. Het zicht op de melkweg is verdwenen bij een-vijfde van de wereldbevolking, meer dan twee-derde van de Amerikaanse bevolking en meer dan de helft van de Europese bevolking. De data die voor de samenstelling van de atlas zijn gebruikt, dateren van 1996 en 1997. Maar sindsdien, zo zeggen de onderzoekers, is de situatie er alleen maar erger op geworden.
Normaal gesproken zijn er 's nachts zo'n 2500 sterren met het blote oog zichtbaar, in de steden zijn dat er slechts enkele. Op het kaartje hiernaast is te zien wat het maximaal aantal sterren per gekleurd gebied is; groen: 2000 sterren, geel: 1000 sterren, oranje: 500 sterren, rood: 100 sterren, wit: 10 sterren
Uit de conclusies van het onderzoek: "Uit de Atlas blijkt dat lichtvervuiling zich niet beperkt tot - zoals vaak wordt gedacht - de ontwikkelde landen. Het is een mondiaal probleem dat vrijwel elk land in de wereld aangaat. Zoals verwacht is het probleem het grootst in de Verenigde Staten, Europa en Japan. Maar de nachthemel wordt ernstiger bedreigd dan over het algemeen wordt gedacht."
2001 | The World Atlas of the Artificial Night Sky Brightness | Meer informatie | Download (PDF-document) | Cinzano, P. / Falchi, F. / Elvidge, C.D.
Deze pagina is bijgewerkt op:
|
|
Lichtvervuiling: de verhoogde helderheid van de nachtelijke omgeving door overmatig gebruik van kunstlicht. Lichthinder: de overlast die mensen en dieren hiervan ondervinden.
Meer termen zijn te vinden in onze Woordenlijst.
Aurora Metropolis | Deze Tv-documentaire geeft een beeld van het verzet tegen lichthinder in Nederland. Aan het woord komen onderzoekers, actievoerders en gedupeerde bewoners die ieder vanuit hun eigen terrein vertellen over de steeds lichter wordende nacht. De film is de eerste documentaire over lichthinder in Nederland. Voor meer informatie en bestellingen: mail Jeroen Disch:
Los Angeles | De bovenste foto stamt uit 1908, de onderste uit 1988.
Lichthinder meten | Hoe meet je de helderheid van de hemel 's nachts? In dit artikel uit Zenith wordt op deze vraag ingegaan.
2005 | Groninger kijk op licht en donker | Downloaden (PDF-document) | Uitgave: Milieufederatie Groningen | De brochure bevat tips voor bestuurders en ambtenaren om energiezuinig en met minimale lichthinder te verlichten. Dit levert niet alleen een kostenbesparing op, maar ook natuur, milieu en omwonenden worden ontzien.
2004 | Mooi Licht Mooi Donker | Download Enquete-resultaten (PDF-document) | Uitgave: RMNO en Milieufederatie Drenthe | Resultaten van de door de RMNO (Raad voor Ruimtelijk Milieu en Natuuronderzoek) en de Drentsche Milieufederatie gehouden enquete "Licht en Donker" onder de drentsche bevolking. 90% geeft aan zich wel eens te ergeren aan licht. Daarbij worden genoemd: reclameverlichting, sportverlichting, bedrijventerreinen en kassen. De uitkomst lijkt haaks te staat op de reeds eerder opgedane ervaringen waarbij blijkt dat lichthinder voor de politiek nog nauwelijks een onderwerp is.
2004 | Light Pollution Handbook | Meer info | Schreuder, D. / Schreuder, N. | Uitgave: Springer | ASSL Astrophysics and Space Science Library Volume 322 | ISBN 1-4020-2666-8 | In het boek komen vele verschillende aspecten van lichtvervuiling aan de orde, zoals de problemen van de vermindering van de informatie, waarmee de astronomen te kampen hebben, maar ook de problemen van het optimaliseren van installaties voor buitenverlichting, een zorg voor lichttechnici. De belangrijkste doelgroepen zijn de ontwerpers van verlichtingsmiddelen en de beheerders van grote astronomische observatoria, maar ook de beslissingnemers die het beleid bepalen over de organisatie en het beheer van de buitenruimte.
2003 | Lichtbelasting. Overzicht van de effecten op mens en dier | Downloaden (PDF-document) | Molenaar, J.G. de | Uitgave: Alterra | Alterra-rapport 778 | In dit rapport wordt een toepassingsgericht overzicht gegeven van de kennis van de effecten van lichtbelasting op mens en dier, alsmede suggesties voor preventie, mitigatie en kwalificatie van relatief kwetsbare gebiedstypen, ten behoeve van het generieke en gebieds-gerichte beleid.
2002 | MTC Valburg in 3D - Visualisatie van Lichthinder met behulp van GIS en 3D-techniek | Meer info | Biemans, H. / Flierman, R. / Hoogerwerf, T. / Hurkmans, R. / Strikers, T. / Verhagen, S. | Uitgave: Wageningen Universiteit / Katholieke Universiteit Nijmegen / Vrije Universiteit | Resultaten van een kort studentenonderzoek dat is uitgevoerd in het kader van het vak "Remote Sensing en GIS Integratie".
2001 | Verminder Lichthinder | Uitgave: Stichting Het Geldersch Landschap | Bondig overzicht van de gevolgen van overmatige lichtuitstoot.
2000 | Lichthinder en Lichtvervuiling in België | Download (PDF-document) | Raeymaekers, B. | Dosier over lichthinder in België, gemaakt door Bruno Raeymaekers als aardrijkskunde-eindwerkstuk.
1998 | Light Pollution: Efforts to Bring Back the Night Sky | Meer info | Wilson, A | Artikel in: Environmental Building News, Volume 7, No. 8, September 1998
1998 | Lichtvervuiling, een Nieuw Kernpunt in Milieubeleid | Wolters, F. / Elings, C.F. | Uitgave: Internationale Agrarische Hogeschool Larenstein | Bestellen: cfelings@hotmail.com
1998 | Guidelines for Light Pollution - Aiming for Good Lighting Environments | Meer info | Uitgave: Environment Agency of Japan
1998 | Zicht op Licht | Uitgave: Rijkswaterstaat | De brochure Zicht op Licht geeft een beeld van het lichtgebruik in Nederland en de hinder die dat oplevert en biedt tips voor efficiënter gebruik.
1996 | Verlichten Zonder Hinder - Lichtverontreiniging Aangepakt | Grauls, L | Uitgave: Bond Beter Leefmilieu
|
