Wetgeving

In Nederland is er geen overkoepelende wet over lichthinder zoals er wel bestaat over geluidshinder. In de milieuwetgeving speelt lichthinder wel een rol. De wet milieubeheer bepaalt wat bedrijven (algemeen inrichtingen genoemd) wel en niet mogen op diverse milieuonderwerpen. Lichthinder komt met name bij de regelgeving over glastuinbouw aan de orde. Daarnaast is er in de meeste amvb’s die gaan over verschillende soorten bedrijven een paragraaf aan lichthinder gewijd.

Handboek Licht/Donker

In 2010 verscheen het Handboek Licht/Donker van het Interprovinciaal Overleg (IPO). Hierin is basisinformatie over lichtvervuiling en donkertebescherming overzichtelijk gebundeld. Het handboek richt zich op beleid en uitvoeringsinstrumenten voor provincies. Voor gemeenten is het echter een nuttige informatiebron bij het opstellen van gemeentelijk beleid, verordeningen of bestemmingsplannen en het eventueel opleggen van maatwerk op basis van het Activiteitenbesluit.

Meer informatie

Wet Milieubeheer

De Wet Milieubeheer regelt hoe inrichtingen met hun omgeving moeten omgaan. Dat is per soort bedrijf apart geregeld in zogenaamde Algemene Maatregel van Bestuur (amvb). In de meeste amvb’s wordt een paragraafje aan licht gewijd. Helaas is de formulering dermate vaag dat je er weinig mee kan.

Veel inrichtingen vallen onder het zogenaamde Activiteitenbesluit. Het Activiteitenbesluit is een algemene regel waarin de milieueisen voor alle relevante milieuonderwerpen zijn vastgelegd. Veel bedrijven hebben als gevolg van deze besluiten geen omgevingsvergunning voor het aspect milieu meer nodig.

In het Activiteitenbesluit komt lichthinder op twee manieren aan de orde. Onder zogenaamde zorgplicht die een ondernemer naar de omgeving heeft, valt:
h. het voorkomen dan wel voor zover dat niet mogelijk is het tot een aanvaardbaar niveau beperken van lichthinder;
q. het beschermen van de duisternis en het donkere landschap in door het bevoegd gezag aangewezen gebieden.

In de toelichtingen wordt nader uitgelegd wat er onder de diverse begrippen verstaan moet worden. Het Activiteitenbesluit stamt uit 2007 en sindsdien zijn er nog weinig harde juridische precedenten geschapen die ervoor zorgen dat met deze regeling in de hand duisternis wordt beschermd.

Download een uitgebreide samenvatting van het onderdeel lichthinder in het Activiteitenbesluit.

Glastuinbouw

Het Besluit Glastuinbouw uit 2002 is op 1 oktober 2009 gewijzigd en de regeling betreffende assimilatiebelichting is op de schop gegaan. Op dit moment staat er in de wet dat een nieuwe kas 98% doek moet installeren die in de zogenaamde donkerteperiode ook gebruikt moet worden. De donkerteperiode loopt in de winter ruwweg van 18.00 tot 24.00 uur. In de overige tijd ’s nachts moet er minstens 75% worden afgeschermd. Daarnaast zijn er wel enige uitzonderingen en is er een overgangsperiode, aangezien niet alle kassen opeens kunnen veranderen.

Zie de pagina over glastuinbouw voor meer informatie.

Overige wetgeving

Er zijn nog tal van andere manieren om lichthinder aan te pakken. Deze staan uitgebreid beschreven in het boekje ‘Regulering van Lichthinder’, geschreven door R. Uylenburg en C.J van der Wilt van het Centrum voor Milieurecht (Universiteit van Amsterdam), in opdracht van Natuurmonumenten en de Gelderse Milieufederatie.
Download de uitgave.

Gezondheidsraad

In haar rapport ‘Hinder van Nachtelijk Kunstlicht voor Mens en Natuur’ uit 2000 doet de Gezondheidsraad, die de overheid adviseert over gezondheidsonderwerpen, de volgende uitspraak:

Duisternis behoort, als schaduw van de dag, tot de ‘oerkwaliteit’ van de leefomgeving en behoeft daardoor wettelijke bescherming. Door ‘lichthinder’ expliciet op te nemen in het milieubeleid binnen het milieuthema Verstoring, zou de doorwerking naar andere overheidsinstanties gestimuleerd kunnen worden.

Ondanks gebrek aan kennis uit empirisch onderzoek naar de ecologische gevolgen van nachtelijk kunstlicht, zijn er voldoende aanwijzingen om het huidige ‘nee, tenzij’-beleid van Rijkswaterstaat inzake wegverlichting in natuurgebieden te ondersteunen. De noodzaak van verlichting ten behoeve van de verkeersveiligheid moet steeds goed worden afgewogen tegen mogelijk negatieve gevolgen voor landschap en fauna.

Het overheidsbeleid ten aanzien van openbare verlichting zou onderdeel moeten worden van een integrale, landelijke aanpak ter bescherming en verbetering van de kwaliteit van natuur en landschap in het landelijke gebied, vooral voor die gebieden waarvoor een restrictief beleid geldt ten aanzien van bebouwing, infrastructurele werken en dergelijke. Te denken valt aan instelling van donkertegebieden analoog aan stiltegebieden.

Voor het terugdringen van hinder in de woonomgeving door sportverlichting en assimilatieverlichting in kassen is inmiddels regelgeving voorhanden of in voorbereiding. De controle op handhaving zou echter aangescherpt kunnen worden. Voor de aanpak van hinder door floodlighting reclameverlichting dienen nog richtlijnen te worden ontwikkeld.

Het gehele rapport is te downloaden op de site van de Gezonheidsraad.

Internationaal

Er zijn geen landen met een overkoepelende lichthinderwet. In een aantal Oost-Europese landen zoals Tsjechië is in de wet op de luchtkwaliteit ook een paragraaf over licht als vervuiler opgenomen. Wel is er in een aantal landen een uitgebreidere wetgeving op regionaal niveau.

In een groot aantal regio’s van Italië is er een wet die voor bijna alle categorieën verlichting regelt dat er geen licht boven de horizon uitgestraald mag worden. Ook wordt er een maximum gesteld aan met hoeveel licht bijvoorbeeld een kerk verlicht mag worden. Ook op La Palma zijn strenge eisen aan lichtuitstoot gesteld.

Een andere ontwikkeling is dat er in verschillende landen bepaalde gebieden zijn waar duisternis speciaal wordt beschermd. Het Nederlandse Activiteitenbesluit richt zich daar op met haar zin over “bescherming van de duisternis in door de overheid aan te wijzen gebieden”. Welke Nederlandse provincie neemt het voortouw en regelt haar duisternis middels een donkertegebied; een van de Waddeneilanden of toch de Veluwe?


Nieuw beleid voor landschap en natuur

Geplaatst: 2 februari 2014
Thema: Wetgeving

De komende jaren gaat het beleid op het gebied van landschap en natuur aardig op de schop. Ook duisternisbescherming speelt daarin een rol.

Huidige wetgeving en lichthinder

In Nederland is alles toegestaan tenzij het verboden is. Particulieren zijn vrij te …


Nachtelijke kantoor- en winkelverlichting aan banden

Geplaatst: 17 maart 2013
Thema: Economie / Terreinverlichting / Wetgeving

De regering moet energieverspilling tegengaan door het ’s avonds en ’s nachts aanlaten van verlichting in lege kantoor- en winkelpanden aan banden te leggen. Een Kamermeerderheid steunde vandaag een motie van de Partij voor de Dieren die daarom heeft gevraagd.…


Nieuwe regelgeving rond kasverlichting

Geplaatst: 7 januari 2013
Thema: Glastuinbouw / Wetgeving

Vanaf 1 januari 2013 is het nieuwe Activiteitenbesluit van kracht. Het Activiteitenbesluit bevat algemene milieuregels voor bedrijven, waaronder voorschriften over de afscherming van lichtuitstoot van kassen.

Deze regels zijn een beetje anders dan de regels van het Besluit Glastuinbouw. Bovendien …


Platform Lichthinder reageert op beleidsnota ruimtelijke ordening

Geplaatst: 17 september 2011
Thema: Platform Lichthinder / Wetgeving

De overheid heeft onlangs een visiedocument geschreven over de ruimtelijke ordening van Nederland. Daar kunnen burgers en organisaties een reactie op geven. Ook Platform Lichthinder heeft een zienswijze ingediend.

Het Centrum Publieksparticipatie verwerkt de ontvangen zienswijzen en bundelt deze. Een …


Lichthinder mede reden voor besluit van Raad van State

Geplaatst: 29 augustus 2011
Thema: Wetgeving

Lichthinder is een van de redenen waarom afgelopen week de Nbw-vergunningen voor elektriciteitscentrale RWE in Eemshaven vernietigd is.

Er worden een aantal redenen in de uitspraak genoemd, waaronder:
Verder zullen de minister en de provinciebesturen beter moeten motiveren waarom volgens


Lichtvervuiling in Slovenie

Geplaatst: 11 februari 2011
Thema: Ecologie / Gezondheid / Wetgeving

De Duitstalige televisiezender 3Sat heeft een item uitgezonden over lichtvervuiling in Slovenië, het enige land ter wereld met een wet tegen lichtvervuiling.

Bekijk het item hier. …


Skybeamer Club Noblesse verdwijnt uit luchtruim Haps

Geplaatst: 22 juni 2008
Thema: Skybeamers / Wetgeving

Van www.haps-info.nl:

Cuijk versoepelt regels in APV. Minder vergunningen, soepeler regels maar ook wat aanscherpingen. Dat is samengevat de vernieuwing in de gewijzigde APV, de Algemene Plaatselijke Verordening, van Cuijk. Op 20 juni gaan die nieuwe regels gelden.

In …


Amsterdam onderzoekt doven verlichting

Geplaatst: 15 december 2007
Thema: Openbare verlichting / Reclameverlichting / Wetgeving

Uit het Parool van 7 dec j.l:

Amsterdam-Centrum gaat in kaart brengen wat de mogelijkheden zijn om de nachtelijke verlichting van openbare gebouwen en reclameborden buiten de uitgaansgebieden te doven. De deelraad heeft een motie van GroenLinks aangenomen om de …


Eindhoven doet het licht ’s nachts uit

Geplaatst: 20 oktober 2007
Thema: Openbare verlichting / Reclameverlichting / Sierverlichting / Wetgeving

Uit De Volkskrant van 19 oktober j.l.:

In de Lichtstad moet in de toekomst om 11 uur reclame- en sierverlichting uit. Straatlicht wordt vervangen door energiezuinig licht.

‘Eindhoven moet de eerste stad van Nederland worden waar ’s nachts het licht …


VVD wil met andere verlichting meer verkeersveiligheid

Geplaatst: 22 oktober 2006
Thema: Verkeersveiligheid / Wetgeving

Van de website van de Utrechtse Statenfractie van de VVD:
De Statenfractie van de VVD in de Provincie Utrecht heeft een initiatiefvoorstel “verantwoord verlichten” ingediend. Het effect van dit voorstel moet enerzijds lichthinder en lichtvervuiling tegengaan en anderzijds de …

Zuid-Holland ziet het licht

Geplaatst: 3 september 2006
Thema: Wetgeving

De provincie Zuid-Holland heeft een boekje samengesteld over lichthinder, getiteld ‘Zuid-Holland ziet het licht’. De uitgave is bedoeld voor beleidsmedewerkers van gemeenten en raads- en Statenleden. De provincie is mede door de glastuinbouw het meest verlichte gebied van Nederland.

Het …


Lichthinder-wetgeving in Engeland

Geplaatst: 13 april 2006
Thema: Wetgeving

Van de Planet Internet-website:

Als het goed is zal de lucht boven Groot Brittannië volgende week wat donkerder zijn dan voorheen. Op zes april stelt de Britse overheid namelijk een nieuwe wet in werking, waarin lichtvervuiling wordt gezien als …


Platform Lichthinder reageert op Bestemmingsplan Glastuinbouw Eemshaven

Geplaatst: 1 april 2006
Thema: Glastuinbouw / Platform Lichthinder / Wetgeving

Platform Lichthinder heeft in maart 2006 gereageerd op het MER en het voorontwerp Bestemmingsplan Glastuinbouw Eemshaven. De reactie is gestuurd in het kader van de mogelijkheid tot inspraak tijdens de ter inzage legging van het MER en bijbehorende voorontwerp bestemmingsplan. …


Reactie op Bestemmingsplan Glastuinbouw Eemshaven

Geplaatst: 11 maart 2006
Thema: Glastuinbouw / Platform Lichthinder / Wetgeving

Platform Lichthinder heeft gereageerd op het MER en het voorontwerp Bestemmingsplan Glastuinbouw Eemshaven. De reactie is gestuurd in het kader van de mogelijkheid tot inspraak tijdens de ter inzage legging van het MER en bijbehorende voorontwerp bestemmingsplan.

Download de reactie


Raad van State verbiedt tuinder ’s nacht te verlichten

Geplaatst: 24 juli 2005
Thema: Glastuinbouw / Wetgeving

Uit de Provinciaalse Zeeuwse Courant van 15 juli j.l.:

“Voor ons is dit wel een victorie.” G. van Zonneveld van de Zeeuwse Milieu Federatie (ZMF) reageert verheugd op de uitspraak van de Raad van State over nachtelijke kasverlichting in de


Richtlijnen van de Nederlandse Stichting v. Verlichtingskunde

De Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) stelt richtlijnen op ter voorkoming van lichthinder. De aanbevelingen vormen de basis voor regels die de overheid in AMvB’s stelt aan lichthinder. Er zijn inmiddels 5 publicaties verschenen die te bestellen zijn bij de NSVV. Lees verder

Vraag uw gemeente een beleidsplan te schrijven


Zou uw gemeente eens moeten optreden tegen lichtoverlast? Kan uw woonomgeving wel wat donkerte gebruiken? Vraag uw gemeentebestuur dan om een beleidsplan op te stellen met regelgeving rond lichthinder. Als leidraad kunt u onze voorbeeldbrief gebruiken. Pas deze dan aan aan uw lokale situatie.
Download de voorbeeldbrief.

St. Niklaas loopt voorop


Het Belgische St. Niklaas geldt binnen Europa als bijzonder vooruitstrevend als het gaat om de beperking van lichtvervuiling. Filip Brokken (diensthoofd landbouw-patrimonium van St. Niklaas): “Normaal was de verlichting sluitstuk bij een ontwerp. Nu is de verlichting van meet af aan meegenomen. Zodoende hebben we hele geraffineerde en subtiele verlichting kunnen aanleggen, die alleen maar voordelen heeft: beter licht, relatief gering stroomverbruik, een reductie van ongewenste uitstralingen met circa 80 procent en een positieve waardering van de horeca aan het plein en de burgerij.”
Bekijk de presentatie van Filip Brokken over de vernieuwingen in St. Niklaas.

Verder lezen

Handboek licht/donker – Beleid en uitvoeringsinstrumenten voor provincies (2010). Samen met het ministerie van VROM heeft het Interprovinciaal Overleg een handboek licht/donker ontwikkeld met praktische bouwstenen en praktijkervaringen. Er wordt aandacht besteed aan de relatie met ruimtelijke ordening, vergunningverlening, openbare verlichting, natuur en gezondheid.
Downloaden


Mag het licht uit? (2009). In het kader van de Nacht van de Nacht heeft Louise Marius onderzoek gedaan naar structurele maatregelen die gemeentes nemen ter bevordering van de duisternis van de nacht en naar de argumenten die de gemeentes hiervoor hebben.
Download het onderzoek
Download de samenvatting


Zuid-Holland ziet het licht (2006). Het boekje geeft handreikingen hoe verlichting een stuk milieuvriendelijker, innovatiever en goedkoper kan. Het beschrijft de situatie in Zuid-Holland, de gevolgen van verlichting op mens, natuur en landschap en welke oplossingen mogelijk zijn om tot een maatschappelijk verantwoorde verlichting te komen.
Downloaden


Verlichting met beleid. Aanbevelingen voor gemeenten (2005). Om het buitengebied donker te houden, om energie te besparen en om de uitstraling van licht vanuit de dorps- en stadskernen te beperken doet de Friese Milieu Federatie in deze brochure onder het motto “verlichting met beleid” een aantal aanbevelingen en suggesties gericht op het ontwikkelen en vastleggen van een helder gemeentelijk verlichtingsbeleid.
Downloaden

Links

commissiemer.nl
Commissie voor de milieueffectrapportage Onafhankelijk advies over m.e.r.


infomil.nl
InfoMil Informeert overheden over milieubeleid


© 2002- Platform Lichthinder