Openbare verlichting

Beeld: Hans Heijnen

Wegen en straten worden verlicht voor verschillende doeleinden. Verkeer en sociale veiligheid zijn belangrijk, maar ook je weg kunnen vinden. Er zijn internationaal grote verschillen of wegen verlicht worden: van de ruim 3200 kilometer rijksweg in Nederland wordt ongeveer 700 kilometer verlicht, dat is ruim 20%. Ter vergelijking: in België is 90% procent van de rijkswegen verlicht. De Duitsers verlichten naar schatting slechts 5% van de autosnelwegen.

Licht kan de verkeersveiligheid ook in gevaar brengen. Wanneer sterk licht (ten opzichte van de omgeving) horizontaal op een mens afkomt, ontstaat verblinding. Bovendien blijken lichtvlakken erg hinderlijk wanneer men daar vanuit een donker gebied tegenaan kijkt.

Soorten lampen

Er zijn veel verschillende soorten openbare verlichting. Belangrijk daarbij is de soort lamp en de behuizing waarin de lamp is gehuisvest. Er zijn een aantal typen:

De kwiklamp geeft wit licht. Er zijn vele soorten, variërend van ronde buizen tot de bekende lange TL lamp. In de openbare verlichting worden in Nederland eigenlijk alleen de efficiënte lage druk kwik lampen gebruikt.

De lagedruk natriumlamp geeft het bekende oranje licht. Ze verlichten vooral de snelwegen en sommige grote straten in steden. De lichtopbrengst is hoog. Een nadeel is dat je geen kleuren kunt herkennen. Dit geeft bij veel mensen een ‘onveilig gevoel’. Bovendien is de lamp van het duurdere soort, maar gaat wel lang mee. De lampen zelf zijn erg lang en de armaturen hierdoor groot, waardoor het moeilijk is om het licht goed te richten.

De hogedruk natriumlamp geeft een goudgeel licht. Deze lampen komen vooral voor in de grotere straten. Ze zijn redelijke duur, maar gaan lang mee en zijn efficiënt in hun lichtopbrengst. De lampen en de armaturen zijn klein waardoor het licht goed gericht kan worden.

Tegenwoordig worden ook led-lampen in openbare verlichting gebruikt. Er wordt vooral nog mee geëxperimenteerd. De lichtopbrengst is nog niet zo hoog als de natrium lampen, maar de verwachting is dat ze veel langer meegaan en dat ze over een aantal jaren de andere soort verlichtig gaan verdringen. Op dit moment is Platform Lichthinder er nog niet zo er over te spreken; led-lampen zijn te wit / te blauw, waardoor ze erg koud licht verspreiden. Ook zijn de lampjes zo klein dat je snel verblindt wordt.

Dimmen en doven

Openbare verlichting wordt ontworpen voor het drukste moment van de dag, de spits. Dan is veel licht nodig aangezien er veel beweging is waar je op moet letten en moet kunnen zien. ‘s Nachts om drie uur staan over het algemeen de lampen nog steeds aan terwijl er eigenlijk niemand meer behoefte aan heeft.

Aangezien dit veel geld kost en het energieverbruik moet worden teruggedrongen, installeren veel gemeenten vooral op de doorgaande, grotere wegen dynamische verlichting: lampen worden dan na bijvoorbeeld 11 uur ’s avonds gedimd. Dan wordt de lichtopbrengst van de lamp tot de helft of 30% teruggebracht. Onze ogen zien het nauwelijks aangezien je je heel snel aanpast aan iets minder licht. Het energieverbruik gaat wel een stuk naar beneden en de hinder voor omwonenden vermindert.

Een lamp kan ook echt gedoofd worden. Dat gebeurt echter nog niet heel veel in Nederland, maar het kan wel.

In Zeeland wordt gewerkt aan het op grote schaal inzetten van dynamische verlichting. Hierbij wordt openbare verlichting op maat aangeboden, afhankelijk van de verkeers- en weersomstandigheden op een bepaald moment. Een artikel uit de PZC:

Nieuwe vormen van verlichting

Openbare verlichting is zo afgesteld dat een verkeersdeelnemer objecten op de weg, zoals een overstekende voetganger, goed kan zien. Een andere belangrijke rol is dat je kan zien hoe de weg zich vervolgt. Dit is vooral voor snelwegen en buitenwegen van belang. Dit laatste wordt ook bereikt door goede markering op de weg, paaltjes en borden. Vroeger waren ook zogenaamde kattenogen populair. In moeilijke situaties (vooral bij bochten) kan een nieuwe vorm van verlichting uitkomst bieden, zogenaamde actieve markering.

Beeld: Sotto le Stelle

De provincie Noord-Holland is er rond 2000 mee begonnen en tegenwoordig kun je in alle provincies wel voorbeelden van dit soort verlichting zien. Soms is het zo uitgevoerd dat het alleen brandt als je er langs rijdt. De kosten van een dergelijk systeem zijn aanzienlijk. Echter, de energiekosten en de lichthinder zijn minimaal en de ervaringen in diverse provincies zijn uitstekend.


Gemeente komt terug op fel verlichten fietspad

Geplaatst: 8 juli 2004
Thema: Openbare verlichting

Twee berichten uit Dagblad De Limburger (2002 en 2004) over een fietspad aan de rand van Maastricht, waaruit blijkt dat verlichtings-regelgeving vaak uit automatisme wordt toegepast, zonder te kijken naar de gevolgen:

5 januari 2002:

Alsof er een snelweg door …


Wegverlichting Putterweg Ermelo

Geplaatst: 1 februari 2004
Thema: Openbare verlichting / Verkeersveiligheid

In 2002 is besloten om een onverlicht deel van de weg tussen Putten en Ermelo te voorzien van verlichting. Diverse natuurorganisaties vreesden dat dieren zouden worden aangetrokken door het licht en zouden worden overreden. Om die reden is gekozen voor …


Bewoners protesteren tegen fietspadverlichting

Geplaatst: 24 november 2003
Thema: Openbare verlichting

Een aantal bewoners in de bocht van de Ruurloseweg in Vorden (Gelderland) protesteren tegen de plaatsing van veertien lichtmasten om het fietspad te verlichten. De bewoners zijn niet tegen de verlichting an sich, maar ze vinden dat de gekozen lampen …


Energieleverancier stapt over op volledig afgeschermde lampen

Geplaatst: 5 oktober 2003
Thema: Openbare verlichting

Dankzij inspanningen van medewerkers van de plaatselijke Dark Sky Society op het Amerikaanse Long Island heeft energieleverancier LIPA besloten om voortaan enkel volledig afgeschermde lampen te installeren. Met onmiddelijke ingang wordt er overgegaan op ‘full cutoff’-armaturen (afschermkappen die de lamp …


Apeldoorn vervangt openbare verlichting niet

Geplaatst: 30 juni 2003
Thema: Openbare verlichting

De stad Apeldoorn heeft een onderzoek uit laten voeren naar de mogelijkheden om de energie voor de openbare verlichting te reduceren en tevens de lichtproductie te verminderen.

Uit het persbericht:
“Het college van burgemeester en wethouders heeft naar aanleiding van …


Spitsstrook door Veluwe wordt verlicht

Geplaatst: 13 juni 2003
Thema: Openbare verlichting

Uit het Utrechts Nieuwsblad (11.06.03):

Om het verkeer veilig over een spitsstrook over de Veluwe te laten rijden, is wegverlichting nodig. De spitsstrook moet langs de snelweg A50 komen, tussen Arnhem en Apeldoorn. Daar is het nu ’s nachts nog …


Zeeland vervangt gewone lampen door LED-lampen

Geplaatst: 7 juni 2003
Thema: Openbare verlichting

Van de site Energiebesparing in de Grond-, Weg- en Waterbouw:

De provincie Zeeland is bezig met een grootschalige vervanging van gewone door ledlampen in alle verkeersregelinstallaties en scheepvaart en landverkeersseinen die zij beheert. Met als invalshoek kostenbesparing op onderhoud, doet …


Uitspraak Rijdende Rechter in lichthinderzaak

Geplaatst: 5 juni 2003
Thema: Openbare verlichting / Wetgeving

Uit het Dagblad van het Noorden (01-06-03):

Borger-Odoorn moet van Rijdende Rechter eind maken aan lichthinder

De gemeente Borger-Odoorn moet voor donderdag een eind maken aan de lichthinder die het Borgerder gezin Van Dijk ondervindt van een lantaarnpaal. Dat heeft …


Proef met nieuwe snelwegverlichting in Belgie

Geplaatst: 22 mei 2003
Thema: Openbare verlichting

In het Waasland in België start een groot project om autowegen veel minder en met minder lichtvervuilende technieken te verlichten. De N49 (Antwerpen-Knokke) zal niet alleen gedoofd worden van 0.30 tot 05.30 uur, er zal ook een experimentele schakeling worden …


Protest tegen verlichting Amsterdams park

Geplaatst: 14 april 2003
Thema: Openbare verlichting / Platform Lichthinder

Platform Lichthinder tekent bezwaar aan tegen de plannen van Stadsdeel Amsterdam Zuid om de recreatieve functie van het Sarphatipark te versterken. In de nieuwe plannen wordt het park ’s avonds en ’s nachts verlicht. Volgens Platform Lichthinder zal dit een …


Nieuwe weggeleiding

Geplaatst: 19 november 2002
Thema: Openbare verlichting

Marie Ghys studeert af aan de Hogeschool Antwerpen met een onderzoek naar efficiënte en veilige geleiding van bestuurders op autosnelwegen. Het project LEaD is haar oplossing voor de enorme lichtuitstoot van het wegennet.

Uit de beschrijving:
LEaD is een aangepaste


© 2002- Platform Lichthinder