Openbare verlichting

Beeld: Hans Heijnen

Wegen en straten worden verlicht voor verschillende doeleinden. Verkeer en sociale veiligheid zijn belangrijk, maar ook je weg kunnen vinden. Er zijn internationaal grote verschillen of wegen verlicht worden: van de ruim 3200 kilometer rijksweg in Nederland wordt ongeveer 700 kilometer verlicht, dat is ruim 20%. Ter vergelijking: in België is 90% procent van de rijkswegen verlicht. De Duitsers verlichten naar schatting slechts 5% van de autosnelwegen.

Licht kan de verkeersveiligheid ook in gevaar brengen. Wanneer sterk licht (ten opzichte van de omgeving) horizontaal op een mens afkomt, ontstaat verblinding. Bovendien blijken lichtvlakken erg hinderlijk wanneer men daar vanuit een donker gebied tegenaan kijkt.

Soorten lampen

Er zijn veel verschillende soorten openbare verlichting. Belangrijk daarbij is de soort lamp en de behuizing waarin de lamp is gehuisvest. Er zijn een aantal typen:

De kwiklamp geeft wit licht. Er zijn vele soorten, variërend van ronde buizen tot de bekende lange TL lamp. In de openbare verlichting worden in Nederland eigenlijk alleen de efficiënte lage druk kwik lampen gebruikt.

De lagedruk natriumlamp geeft het bekende oranje licht. Ze verlichten vooral de snelwegen en sommige grote straten in steden. De lichtopbrengst is hoog. Een nadeel is dat je geen kleuren kunt herkennen. Dit geeft bij veel mensen een ‘onveilig gevoel’. Bovendien is de lamp van het duurdere soort, maar gaat wel lang mee. De lampen zelf zijn erg lang en de armaturen hierdoor groot, waardoor het moeilijk is om het licht goed te richten.

De hogedruk natriumlamp geeft een goudgeel licht. Deze lampen komen vooral voor in de grotere straten. Ze zijn redelijke duur, maar gaan lang mee en zijn efficiënt in hun lichtopbrengst. De lampen en de armaturen zijn klein waardoor het licht goed gericht kan worden.

Tegenwoordig worden ook led-lampen in openbare verlichting gebruikt. Er wordt vooral nog mee geëxperimenteerd. De lichtopbrengst is nog niet zo hoog als de natrium lampen, maar de verwachting is dat ze veel langer meegaan en dat ze over een aantal jaren de andere soort verlichtig gaan verdringen. Op dit moment is Platform Lichthinder er nog niet zo er over te spreken; led-lampen zijn te wit / te blauw, waardoor ze erg koud licht verspreiden. Ook zijn de lampjes zo klein dat je snel verblindt wordt.

Dimmen en doven

Openbare verlichting wordt ontworpen voor het drukste moment van de dag, de spits. Dan is veel licht nodig aangezien er veel beweging is waar je op moet letten en moet kunnen zien. ‘s Nachts om drie uur staan over het algemeen de lampen nog steeds aan terwijl er eigenlijk niemand meer behoefte aan heeft.

Aangezien dit veel geld kost en het energieverbruik moet worden teruggedrongen, installeren veel gemeenten vooral op de doorgaande, grotere wegen dynamische verlichting: lampen worden dan na bijvoorbeeld 11 uur ’s avonds gedimd. Dan wordt de lichtopbrengst van de lamp tot de helft of 30% teruggebracht. Onze ogen zien het nauwelijks aangezien je je heel snel aanpast aan iets minder licht. Het energieverbruik gaat wel een stuk naar beneden en de hinder voor omwonenden vermindert.

Een lamp kan ook echt gedoofd worden. Dat gebeurt echter nog niet heel veel in Nederland, maar het kan wel.

In Zeeland wordt gewerkt aan het op grote schaal inzetten van dynamische verlichting. Hierbij wordt openbare verlichting op maat aangeboden, afhankelijk van de verkeers- en weersomstandigheden op een bepaald moment. Een artikel uit de PZC:

Nieuwe vormen van verlichting

Openbare verlichting is zo afgesteld dat een verkeersdeelnemer objecten op de weg, zoals een overstekende voetganger, goed kan zien. Een andere belangrijke rol is dat je kan zien hoe de weg zich vervolgt. Dit is vooral voor snelwegen en buitenwegen van belang. Dit laatste wordt ook bereikt door goede markering op de weg, paaltjes en borden. Vroeger waren ook zogenaamde kattenogen populair. In moeilijke situaties (vooral bij bochten) kan een nieuwe vorm van verlichting uitkomst bieden, zogenaamde actieve markering.

Beeld: Sotto le Stelle

De provincie Noord-Holland is er rond 2000 mee begonnen en tegenwoordig kun je in alle provincies wel voorbeelden van dit soort verlichting zien. Soms is het zo uitgevoerd dat het alleen brandt als je er langs rijdt. De kosten van een dergelijk systeem zijn aanzienlijk. Echter, de energiekosten en de lichthinder zijn minimaal en de ervaringen in diverse provincies zijn uitstekend.


Spaarlampen en LED’s op de snelweg: zin of onzin?

Geplaatst: 15 juni 2007
Thema: Openbare verlichting / Platform Lichthinder

Afgelopen week kwam het nieuws dat de Tweede Kamer werk wil maken van onnodige energieverspilling door snelwegverlichting. Zie hieronder voor een bericht uit de Volkskrant hierover. Dat het onderwerp ‘lichtvervuiling’ de Kamer heeft gehaald juicht Platform Lichthinder natuurlijk toe. Ook


Buitengebied Heerenveen slimmer verlicht

Geplaatst: 8 april 2007
Thema: Economie / Openbare verlichting

Van de site van Projectbureau Energiebespraring GWW:

Gemeente Heerenveen ontwikkelde een nieuw lichtconcept voor de openbare verlichting in haar buitengebied. Het nieuwe concept bestaat uit ‘lichtbakens’ voor voetgangers en fietsers, in combinatie met ‘reflecterende bakens’ voor het snelverkeer. Het …


Verlichting Waalse snelwegen ’s nachts uit

Geplaatst: 25 maart 2007
Thema: Economie / Openbare verlichting

Uit het Algemeen Dagblad van 16 maart j.l.:

Deze week nog, terwijl in Vlaanderen iedereen 90 reed vanwege een hardnekkige fijnstofpiek, knalden de Walen met 160 over ’s Heren wegen, maar nu dringt toch ook daar het milieubesef door: per …


Geleidings-LED’s in rotondes Dalfsen

Geplaatst: 28 oktober 2006
Thema: Openbare verlichting / Verkeersveiligheid

Uit De Stentor van 23.10.06:

Verkeer dat de drie nieuwe rotondes in de Rondweg in Dalfsen nadert, wordt binnenkort begroet met looplicht. Deze zogeheten LED-verlichting draait met de verkeersstroom mee, net zoals een stroboscoop. Al wordt het geen disco, want …


Wind zorgt voor rotonde-verlichting in Lelystad

Geplaatst: 19 oktober 2006
Thema: Openbare verlichting

Van de website van provincie Flevoland:

De rotonde Oostvaardersdijk-Knardijk bij Lelystad is in 2005 aangelegd, tegelijk met de dijkversterking van de Oostvaardersdijk. De verlichting is destijds achterwege gebleven met het oog op het nabij gelegen natuurgebied Oostvaarderplassen. Vanuit weggebruikers …


“Gemeenten moeten 1 miljoen lantaarnpalen verwijderen”

Geplaatst: 17 september 2006
Thema: Economie / Openbare verlichting / Verkeersveiligheid

Van Nu.nl:

Nederlandse gemeenten moeten in de komende vijf jaar een miljoen lantaarnpalen verwijderen of dimmen. De verlichting op de buitenwegen voegt weinig toe aan de verkeersveiligheid. Bovendien ondervinden mens en natuur veel hinder door het teveel aan verlichting. …


Stadskanaal wordt weer donker

Geplaatst: 15 juli 2006
Thema: Openbare verlichting

Uit de Groninger Internet Courant:

De gemeente Stadskanaal gaat de komende vijf jaar bijna duizend lantaarnpalen verwijderen. Economisch afgeschreven lantaarnpalen worden niet meer vervangen. Volgens de gemeente is het onbetaalbaar geworden om het buitengebied te verlichten.

De lantaarnpalen buiten …


Groningen gaat openbare verlichting dimmen

Geplaatst: 10 juli 2006
Thema: Openbare verlichting

De Groninger Gezinsbode van 5 juli bericht dat de gemeente Groningen de openbare verlichting gaat aanpassen om zo met minder licht af te kunnen.

Klik hier voor het artikel.…


Teveel licht op de Veluwe

Geplaatst: 5 juni 2006
Thema: Openbare verlichting

Van de site van de Gelderse Milieufederatie:

Onlangs zijn langs de A50 Arnhem-Beekbergen spitsstroken aangelegd. Tijdens openstelling van deze spitsstroken worden deze met camera’s bewaakt. Bij duisternis is voor deze camerabewaking verlichting nodig. Deze verlichting mag echter alleen in …


Zutphen tekent energiebesparings-manifest

Geplaatst: 1 mei 2006
Thema: Economie / Openbare verlichting

Van de site van Energiebesparing GWW:

Op 25 april heeft Zutphen als eerste gemeente in Nederland ‘Het Signaal’ getekend. Medeondertekenaar was Dynamicom. In het manifest verklaren de gemeente en de beheerder van de openbare verlichting zich in te spannen …


Philips gaat model-lichtstad bouwen

Geplaatst: 26 februari 2006
Thema: Openbare verlichting

Van de website Dexigner:

Philips kondigde het openen van een nieuwe faciliteit op zijn Openluchtcentrum van de Toepassing van de Verlichting (OLAC), dichtbij Lyon, Frankrijk aan.

Een volledig stadsmilieu, deze unieke plaats is een proefbank voor ontwerpers, architecten en …


Minder lichtvervuiling door nieuwe straatverlichting Assen

Geplaatst: 18 december 2005
Thema: Openbare verlichting

Van de website van Gemeente Assen:

Met het plaatsen van nieuwe straatlantaarns wil de gemeente Assen de lichtvervuiling terugdringen. Door het gebruik van nieuwe armaturen schijnen de lampen gerichter naar beneden. Daardoor is er 80% minder uitstraling van licht …


Nieuwe straatverlichting Amsterdamse grachten

Geplaatst: 14 november 2005
Thema: Openbare verlichting / Platform Lichthinder

Vanaf volgend jaar worden de grachtenlantaarns in Amsterdam vervangen. De gemeente heeft de afgelopen jaren verbeterde lantaarns ontwikkeld met lagere energiekosten. Er zijn twee modellen waar de gemeenteraad uit kan kiezen: de Kroonlantaarn en de Ritterlantaarn. Als proef zijn aan …


Noord-Holland werkt aan betere wegverlichting

Geplaatst: 23 oktober 2005
Thema: Openbare verlichting

Van de website van Provincie Noord-Holland:

De rapportage ‘Waarom brandt het licht hier?’ gaat in op de mogelijkheden een provinciaal wegvak te verlichten: traditioneel of innovatief.

De provincie werkt op haar ‘eigen’ provinciale wegen aan openbare wegverlichting die recht …


Ede heeft wereldprimeur met LED-lantaarnpalen

Geplaatst: 17 juli 2005
Thema: Openbare verlichting

Op 14 juli jl. heeft de gemeente Ede vier nieuwe lichtmasten in gebruik genomen. Als eerste ter wereld plaatst Ede lichtmasten met LED-technologie voor de verlichting van de openbare ruimte. Deze lichtmasten zorgen voor een betere verlichting en lagere kosten.…


© 2002- Platform Lichthinder