Wegen en straten worden verlicht voor verschillende doeleinden. Verkeer en sociale veiligheid zijn belangrijk, maar ook je weg kunnen vinden. Er zijn internationaal grote verschillen of wegen verlicht worden: van de ruim 3200 kilometer rijksweg in Nederland wordt ongeveer 700 kilometer verlicht, dat is ruim 20%. Ter vergelijking: in België is 90% procent van de rijkswegen verlicht. De Duitsers verlichten naar schatting slechts 5% van de autosnelwegen.
Licht kan de verkeersveiligheid ook in gevaar brengen. Wanneer sterk licht (ten opzichte van de omgeving) horizontaal op een mens afkomt, ontstaat verblinding. Bovendien blijken lichtvlakken erg hinderlijk wanneer men daar vanuit een donker gebied tegenaan kijkt.
Soorten lampen
Er zijn veel verschillende soorten openbare verlichting. Belangrijk daarbij is de soort lamp en de behuizing waarin de lamp is gehuisvest. Er zijn een aantal typen:
De kwiklamp geeft wit licht. Er zijn vele soorten, variërend van ronde buizen tot de bekende lange TL lamp. In de openbare verlichting worden in Nederland eigenlijk alleen de efficiënte lage druk kwik lampen gebruikt.
De lagedruk natriumlamp geeft het bekende oranje licht. Ze verlichten vooral de snelwegen en sommige grote straten in steden. De lichtopbrengst is hoog. Een nadeel is dat je geen kleuren kunt herkennen. Dit geeft bij veel mensen een ‘onveilig gevoel’. Bovendien is de lamp van het duurdere soort, maar gaat wel lang mee. De lampen zelf zijn erg lang en de armaturen hierdoor groot, waardoor het moeilijk is om het licht goed te richten.
De hogedruk natriumlamp geeft een goudgeel licht. Deze lampen komen vooral voor in de grotere straten. Ze zijn redelijke duur, maar gaan lang mee en zijn efficiënt in hun lichtopbrengst. De lampen en de armaturen zijn klein waardoor het licht goed gericht kan worden.
Tegenwoordig worden ook led-lampen in openbare verlichting gebruikt. Er wordt vooral nog mee geëxperimenteerd. De lichtopbrengst is nog niet zo hoog als de natrium lampen, maar de verwachting is dat ze veel langer meegaan en dat ze over een aantal jaren de andere soort verlichtig gaan verdringen. Op dit moment is Platform Lichthinder er nog niet zo er over te spreken; led-lampen zijn te wit / te blauw, waardoor ze erg koud licht verspreiden. Ook zijn de lampjes zo klein dat je snel verblindt wordt.
Dimmen en doven
Openbare verlichting wordt ontworpen voor het drukste moment van de dag, de spits. Dan is veel licht nodig aangezien er veel beweging is waar je op moet letten en moet kunnen zien. ‘s Nachts om drie uur staan over het algemeen de lampen nog steeds aan terwijl er eigenlijk niemand meer behoefte aan heeft.
Aangezien dit veel geld kost en het energieverbruik moet worden teruggedrongen, installeren veel gemeenten vooral op de doorgaande, grotere wegen dynamische verlichting: lampen worden dan na bijvoorbeeld 11 uur ’s avonds gedimd. Dan wordt de lichtopbrengst van de lamp tot de helft of 30% teruggebracht. Onze ogen zien het nauwelijks aangezien je je heel snel aanpast aan iets minder licht. Het energieverbruik gaat wel een stuk naar beneden en de hinder voor omwonenden vermindert.
Een lamp kan ook echt gedoofd worden. Dat gebeurt echter nog niet heel veel in Nederland, maar het kan wel.
In Zeeland wordt gewerkt aan het op grote schaal inzetten van dynamische verlichting. Hierbij wordt openbare verlichting op maat aangeboden, afhankelijk van de verkeers- en weersomstandigheden op een bepaald moment. Een artikel uit de PZC:
Nieuwe vormen van verlichting
Openbare verlichting is zo afgesteld dat een verkeersdeelnemer objecten op de weg, zoals een overstekende voetganger, goed kan zien. Een andere belangrijke rol is dat je kan zien hoe de weg zich vervolgt. Dit is vooral voor snelwegen en buitenwegen van belang. Dit laatste wordt ook bereikt door goede markering op de weg, paaltjes en borden. Vroeger waren ook zogenaamde kattenogen populair. In moeilijke situaties (vooral bij bochten) kan een nieuwe vorm van verlichting uitkomst bieden, zogenaamde actieve markering.
Beeld: Sotto le Stelle
De provincie Noord-Holland is er rond 2000 mee begonnen en tegenwoordig kun je in alle provincies wel voorbeelden van dit soort verlichting zien. Soms is het zo uitgevoerd dat het alleen brandt als je er langs rijdt. De kosten van een dergelijk systeem zijn aanzienlijk. Echter, de energiekosten en de lichthinder zijn minimaal en de ervaringen in diverse provincies zijn uitstekend.
Geplaatst: 28 oktober 2006
Thema: Openbare verlichting / Verkeersveiligheid
Uit De Stentor van 23.10.06:
Verkeer dat de drie nieuwe rotondes in de Rondweg in Dalfsen nadert, wordt binnenkort begroet met looplicht. Deze zogeheten LED-verlichting draait met de verkeersstroom mee, net zoals een stroboscoop. Al wordt het geen disco, want het tempo van de verspringende lichtjes ligt laag en de variatie in kleuren is beperkt: overdag wit en ‘s nachts geel-oranje.
Dalfsen heeft er een landelijke primeur mee, weet Herwin Beelink, projectleider namens het Hattemse verkeersgeleidingsbedrijf Brimos, dat de LED-verlichting levert. ‘Vooral in het buitenland wordt LED-verlichting toegepast om verkeer attent te maken op wegwerkzaamheden, maar dit was de eerste keer dat wij deze verlichting in een rotonde hebben verwerkt.’
De verlichtingselementen zijn ingebracht in de middencirkel van de ruim opgezette rotondes, de zogeheten rammelstroken. De cirkel is in vijf componenten onderverdeeld, waarbinnen de lichtjes elkaar opvolgen. Deze week gaat … Lees verder
Geplaatst: 19 oktober 2006
Thema: Openbare verlichting
Van de website van provincie Flevoland:
De rotonde Oostvaardersdijk-Knardijk bij Lelystad is in 2005 aangelegd, tegelijk met de dijkversterking van de Oostvaardersdijk. De verlichting is destijds achterwege gebleven met het oog op het nabij gelegen natuurgebied Oostvaarderplassen. Vanuit weggebruikers is regelmatig gevraagd toch verlichting aan te brengen. Provinciale Staten zijn echter in de hele provincie terughoudend met het aanbrengen van verlichting. De ligging van deze rotonde bij de Oostvaardersplassen versterkt deze terughoudendheid. De provincie heeft nu op een creatieve wijze de rotonde beter zichtbaar gemaakt.
De oplossing is gevonden in het toepassen van actieve markering (lichtgevende elementjes in de weg). Door het toepassen van deze actieve markering wordt de zichtbaarheid van de rotonde verbeterd terwijl de lichtuitstoot minimaal is en daarmee natuurverstoring nihil. Actieve markering wordt gerealiseerd met behulp van LEDS. Deze hebben een lange levensduur en zijn energiezuinig. … Lees verder
Geplaatst: 17 september 2006
Thema: Economie / Openbare verlichting / Verkeersveiligheid
Van Nu.nl:
Nederlandse gemeenten moeten in de komende vijf jaar een miljoen lantaarnpalen verwijderen of dimmen. De verlichting op de buitenwegen voegt weinig toe aan de verkeersveiligheid. Bovendien ondervinden mens en natuur veel hinder door het teveel aan verlichting. Dat stellen de Stichting Natuur en Milieu en de Provinciale Milieufederaties maandag.
Naast een afname van de overlast moeten de plannen leiden tot energiebesparing. De helft van het gemeentelijk elektriciteitsverbruik komt voor rekening van de openbare verlichting. Volgens de stichting en de federaties geeft Groningen het goede voorbeeld. De gemeente heeft aangekondigd tussen de 10.000 en 12.000 verlichtingspunten te vervangen door dimbare verlichting.
De oproep aan de gemeenten loopt vooruit op De Nacht van de Nacht op 28 oktober. Tijdens dat evenement houden Stichting Natuur en Milieu en de Provinciale Milieufederaties meer dan honderd activiteiten. Gemeenten en provincies zullen dan … Lees verder
Geplaatst: 15 juli 2006
Thema: Openbare verlichting
Uit de Groninger Internet Courant:
De gemeente Stadskanaal gaat de komende vijf jaar bijna duizend lantaarnpalen verwijderen. Economisch afgeschreven lantaarnpalen worden niet meer vervangen. Volgens de gemeente is het onbetaalbaar geworden om het buitengebied te verlichten.
De lantaarnpalen buiten de bebouwde kom worden verwijderd omdat het platteland volgens de gemeente ‘s avond en ‘s nachts donker hoort te zijn. Het gebrek aan licht past volgens Stadskanaal bij het karakter van het buitengebied. Het zijn vooral de landbouwweggetjes die in het donker worden gezet. Buurtschappen en gevaarlijke kruispunten blijven verlicht.
Tevens is het voor de gemeente onbetaalbaar geworden om de gebieden buiten de bebouwde kom te verlichten. Omdat Stadskanaal niet meer zal investeren in de straatverlichting, worden economisch afgeschreven lantaarnpalen niet meer vervangen. Energiemaatschappij Essent is deze week begonnen met het verwijderen van de eerste lantaarnpalen.
De verlichting van de … Lees verder
Geplaatst: 10 juli 2006
Thema: Openbare verlichting
De Groninger Gezinsbode van 5 juli bericht dat de gemeente Groningen de openbare verlichting gaat aanpassen om zo met minder licht af te kunnen.
Klik hier voor het artikel.… Lees verder
Geplaatst: 5 juni 2006
Thema: Openbare verlichting
Van de site van de Gelderse Milieufederatie:
Onlangs zijn langs de A50 Arnhem-Beekbergen spitsstroken aangelegd. Tijdens openstelling van deze spitsstroken worden deze met camera’s bewaakt. Bij duisternis is voor deze camerabewaking verlichting nodig. Deze verlichting mag echter alleen in werking zijn, wanneer de spitsstrook is geopend. Dit is vastgelegd in het wegaanpassingsbesluit.
De afgelopen tijd is geconstateerd dat de verlichting zonder openstelling van de spitsstrook echter in werking is. Ondanks verzoeken van de GMF de verlichting te doven en de toezegging van Rijkswaterstaat brandde de verlichting eind februari nog steeds. Hierdoor overtreedt Rijkswaterstaat haar eigen verlichtingsregels en veroorzaakt onnodige lichtvervuiling op de Veluwe.
Op vrijdag 24 februari opende Minister Peijs officieel de spitsstroken op de A50 tussen Arnhem en knooppunt Beekbergen. De aanleg van deze spitsstroken is tot stand gekomen via de spoedwet wegverbreding. Gedurende de openstelling van deze … Lees verder
Geplaatst: 1 mei 2006
Thema: Economie / Openbare verlichting
Van de site van Energiebesparing GWW:
Op 25 april heeft Zutphen als eerste gemeente in Nederland ‘Het Signaal’ getekend. Medeondertekenaar was Dynamicom. In het manifest verklaren de gemeente en de beheerder van de openbare verlichting zich in te spannen om het energiegebruik in de Grond-, Weg– en Waterbouwsector structureel terug te dringen. Andere gemeenten worden opgeroepen zich bij het initiatief aan te sluiten.
Het Signaal is een initiatief van het kennisnetwerk Energieschakels GWW van het projectbureau Energiebesparing GWW. Het idee erachter is dat gemeenten zich vastleggen op CO2-reductie in de GWW-sector. Hoeveel precies, kunnen ze zelf bepalen. Zutphen heeft gekozen voor hetzelfde percentage als de Kyoto-doelstelling voor Nederland: 33 procent energiebesparing ten opzichte van 1990. Het document dat de gemeente Zutphen bij Het Signaal heeft gevoegd en dat ook ondertekend is, bevat overigens ook een streven naar vermindering van … Lees verder
Geplaatst: 26 februari 2006
Thema: Openbare verlichting
Van de website Dexigner:
Philips kondigde het openen van een nieuwe faciliteit op zijn Openluchtcentrum van de Toepassing van de Verlichting (OLAC), dichtbij Lyon, Frankrijk aan.
Een volledig stadsmilieu, deze unieke plaats is een proefbank voor ontwerpers, architecten en stadsambtenaren om te ervaren hoe het licht de kwaliteit van het stedelijke leven kan verbeteren. Het biedt toegang tot deskundigheid de van wereldklasse van Philips en toepassingsknow-how op het gebied van openluchtverlichting en stadsverfraaiing aan.
Door dit levensgrote stadsmilieu bij OLAC te creëren, laat Philips bezoekers toe om direct te zien hoe de innovatieve LEIDENE verlichting extra afmetingen kan toevoegen aan architectuur en tot gevarieerde, aantrekkelijke sfeer leiden.
De verlichting in vaste toestand die op LEDs wordt gebaseerd is een revolutie in de verlichtingsindustrie, die unieke mogelijkheden voor stadsverfraaiing en veilige, aantrekkelijke verlichting van openbare ruimten biedt.… Lees verder
Geplaatst: 18 december 2005
Thema: Openbare verlichting
Van de website van Gemeente Assen:
Met het plaatsen van nieuwe straatlantaarns wil de gemeente Assen de lichtvervuiling terugdringen. Door het gebruik van nieuwe armaturen schijnen de lampen gerichter naar beneden. Daardoor is er 80% minder uitstraling van licht naar boven. Wethouder Henk van Hooft plaatst vrijdag 16 december de eerste lantaarnpaal aan de Beilerstraat.
Naast het terugdringen van lichtvervuiling hebben de nieuwe lantaarns nog andere voordelen. Ze zijn energiezuinig en hebben weinig onderhoud nodig. Verder is sprake van een betere lichtspreiding waardoor minder lantaarns nodig zijn. De gemeente plaatst de nieuwe straatverlichting in eerste instantie in de Beilerstraat tussen Sparrenlaan en Europaweg. Als de verlichting in de praktijk goed bevalt, wordt ze in de toekomst op meer plekken geplaatst.
Met het plaatsen van de nieuwe verlichting sluit de gemeente zich aan bij de campagne Laat Het Donker Donker … Lees verder
Geplaatst: 14 november 2005
Thema: Openbare verlichting / Platform Lichthinder
Vanaf volgend jaar worden de grachtenlantaarns in Amsterdam vervangen. De gemeente heeft de afgelopen jaren verbeterde lantaarns ontwikkeld met lagere energiekosten. Er zijn twee modellen waar de gemeenteraad uit kan kiezen: de Kroonlantaarn en de Ritterlantaarn. Als proef zijn aan de Herengracht vijf Ritterlantaarns en vijf Kroonlantaarns geplaatst. Eind januari 2006 wordt het definitieve besluit genomen en in februari de eerste nieuwe grachtenlantaarns geplaatst.
De nieuwe verlichting verschilt niet alleen qua uiterlijk met het huidige model lantaarn, ook het licht zelf is anders. Op dit moment worden de grachten verlicht met zacht, gelig licht. In de nieuwe situatie is gekozen voor kil, wit licht. Bovendien is het armatuur open, zodat het felle licht recht in je ogen schijnt wanneer je er langs loopt.
Platform Lichthinder reageerde in het AT5 Nieuws van 12 november jl. op de ‘verblindende’ verlichting en de … Lees verder
Geplaatst: 23 oktober 2005
Thema: Openbare verlichting
Van de website van Provincie Noord-Holland:
De rapportage ‘Waarom brandt het licht hier?’ gaat in op de mogelijkheden een provinciaal wegvak te verlichten: traditioneel of innovatief.
De provincie werkt op haar ‘eigen’ provinciale wegen aan openbare wegverlichting die recht doet aan onder andere verkeersveiligheid, milieu, natuur en leefbaarheid en sociale veiligheid. Verkeersveiligheid staat daarbij voorop in het provinciaal beleid. Maar dat kan op een aantal wegvakken ook bereikt worden met een laag (dimbaar) verlichtingsniveau. Een innovatieve methode is het aanbrengen van actieve wegmarkering die het verloop van de weg ook zichtbaar maakt buiten het bereik van de koplampen. De provincie past dat systeem al toe op een aantal wegvakken, rotondes en op bijzondere locaties zoals natuurgebieden.
GS willen met het huidige energieverbruik van openbare verlichting terugdringen met tien procent. De CO2-uitstoot neemt dan af met 350 ton per jaar. … Lees verder
Geplaatst: 17 juli 2005
Thema: Openbare verlichting
Op 14 juli jl. heeft de gemeente Ede vier nieuwe lichtmasten in gebruik genomen. Als eerste ter wereld plaatst Ede lichtmasten met LED-technologie voor de verlichting van de openbare ruimte. Deze lichtmasten zorgen voor een betere verlichting en lagere kosten.
Voor de verkeers– en sociale veiligheid moet de openbare ruimte goed verlicht zijn. Hoewel armaturen en lampen de laatste jaren enorm verbeterd zijn, zoekt Ede naar oplossingen voor nog beter licht en lagere onderhoudskosten. De oplossing lijkt gevonden. In de door Philips ontwikkelde lichtmasten zitten geen lampen meer maar LED’s. LED staat voor Light Emitting Diodes en wordt al jaren toegepast in huishoudelijke apparatuur en auto’s. Nu zijn er ook LED’s die geschikt zijn voor de openbare verlichting van voetgangersgebieden en parken.
De lichtmasten met LED hebben een zeer lange servicelevensduur (circa 50.000 branduren). Dit komt overeen met 12,5 jaar … Lees verder
Geplaatst: 8 juli 2004
Thema: Openbare verlichting
Twee berichten uit Dagblad De Limburger (2002 en 2004) over een fietspad aan de rand van Maastricht, waaruit blijkt dat verlichtings-regelgeving vaak uit automatisme wordt toegepast, zonder te kijken naar de gevolgen:
5 januari 2002:
Alsof er een snelweg door natuurgebied het Jekerdal heen loopt. Zo ervaren omwonenden de pakweg 55 lantaarnpalen die de Mergelweg vanaf de bebouwde kom tot aan het Belgische Kanne verlichten. De gemeente Maastricht noemt het een veiligheidsmaatregel, getroffen naar landelijke regels.
Dit najaar verscheen de eerste lantaarnpaal in het landschap. In rap tempo werden er nog tientallen bijgezet, om zo met name in Kanne wonende studenten bij te lichten als ze van de universiteit naar huis gaan. Ze staan er om de dertig meter en verlichten zo ieder stukje asfalt. Met wit licht.
Sommige omwonenden zijn verbijsterd over de aanleg van de lichttunnel, dwars door … Lees verder
Geplaatst: 1 februari 2004
Thema: Openbare verlichting / Verkeersveiligheid
In 2002 is besloten om een onverlicht deel van de weg tussen Putten en Ermelo te voorzien van verlichting. Diverse natuurorganisaties vreesden dat dieren zouden worden aangetrokken door het licht en zouden worden overreden. Om die reden is gekozen voor goed afgeschermde lampen op de Putterweg.
Deze verlichting zorgt in vergelijking met gangbare typen lampen voor een sterk verminderde verspilling van licht en een even zo goede verlichting van de weg. De gebruikte lampen zijn 90 watt socks en kunnen tussen 21.00 en 6.00 uur worden gedimd. Platform Lichthinder maakte foto’s van het gedeelte van de Putterweg met lampen die normaliter worden gebruikt en van het gedeelte met de nieuwe verlichting.
Lokatie Putterweg, Ermelo
Datum 24 januari 2004, 20.28–20.40 uur
Camera Canon 10D + EF 16–35/2.8 L.
Belichtingstijd 2 s.
Diafragma 4.0
ISO 400
© Jaap van ‘t Leven, Koen … Lees verder
Geplaatst: 24 november 2003
Thema: Openbare verlichting
Een aantal bewoners in de bocht van de Ruurloseweg in Vorden (Gelderland) protesteren tegen de plaatsing van veertien lichtmasten om het fietspad te verlichten. De bewoners zijn niet tegen de verlichting an sich, maar ze vinden dat de gekozen lampen niet in verhouding staan tot de vraag om veiligheid. Ze vrezen dat ze binnenkort ‘s avonds en ‘s nachts in een ongewenste zee van licht zullen baden. Door middel van borden met spreuken, ondertekend door “Lampje” wordt het protest kracht bijgezet.
In de krant De Stentor van 21 november j.l. wordt aandacht besteed aan de aktie. Een fragment:
De bewoners van de bocht zijn ervan overtuigd, dat ze veel last van de lichtmasten gaan ondervinden. Ze vinden dat hun leefomgeving daardoor ernstig wordt verstoord. ‘Het is hier buitengebied. We wonen in het donker en dat willen we ook zo houden. … Lees verder
