Openbare verlichting

Beeld: Hans Heijnen

Wegen en straten worden verlicht voor verschillende doeleinden. Verkeer en sociale veiligheid zijn belangrijk, maar ook je weg kunnen vinden. Er zijn internationaal grote verschillen of wegen verlicht worden: van de ruim 3200 kilometer rijksweg in Nederland wordt ongeveer 700 kilometer verlicht, dat is ruim 20%. Ter vergelijking: in België is 90% procent van de rijkswegen verlicht. De Duitsers verlichten naar schatting slechts 5% van de autosnelwegen.

Licht kan de verkeersveiligheid ook in gevaar brengen. Wanneer sterk licht (ten opzichte van de omgeving) horizontaal op een mens afkomt, ontstaat verblinding. Bovendien blijken lichtvlakken erg hinderlijk wanneer men daar vanuit een donker gebied tegenaan kijkt.

Soorten lampen

Er zijn veel verschillende soorten openbare verlichting. Belangrijk daarbij is de soort lamp en de behuizing waarin de lamp is gehuisvest. Er zijn een aantal typen:

De kwiklamp geeft wit licht. Er zijn vele soorten, variërend van ronde buizen tot de bekende lange TL lamp. In de openbare verlichting worden in Nederland eigenlijk alleen de efficiënte lage druk kwik lampen gebruikt.

De lagedruk natriumlamp geeft het bekende oranje licht. Ze verlichten vooral de snelwegen en sommige grote straten in steden. De lichtopbrengst is hoog. Een nadeel is dat je geen kleuren kunt herkennen. Dit geeft bij veel mensen een ‘onveilig gevoel’. Bovendien is de lamp van het duurdere soort, maar gaat wel lang mee. De lampen zelf zijn erg lang en de armaturen hierdoor groot, waardoor het moeilijk is om het licht goed te richten.

De hogedruk natriumlamp geeft een goudgeel licht. Deze lampen komen vooral voor in de grotere straten. Ze zijn redelijke duur, maar gaan lang mee en zijn efficiënt in hun lichtopbrengst. De lampen en de armaturen zijn klein waardoor het licht goed gericht kan worden.

Tegenwoordig worden ook led-lampen in openbare verlichting gebruikt. Er wordt vooral nog mee geëxperimenteerd. De lichtopbrengst is nog niet zo hoog als de natrium lampen, maar de verwachting is dat ze veel langer meegaan en dat ze over een aantal jaren de andere soort verlichtig gaan verdringen. Op dit moment is Platform Lichthinder er nog niet zo er over te spreken; led-lampen zijn te wit / te blauw, waardoor ze erg koud licht verspreiden. Ook zijn de lampjes zo klein dat je snel verblindt wordt.

Dimmen en doven

Openbare verlichting wordt ontworpen voor het drukste moment van de dag, de spits. Dan is veel licht nodig aangezien er veel beweging is waar je op moet letten en moet kunnen zien. ‘s Nachts om drie uur staan over het algemeen de lampen nog steeds aan terwijl er eigenlijk niemand meer behoefte aan heeft.

Aangezien dit veel geld kost en het energieverbruik moet worden teruggedrongen, installeren veel gemeenten vooral op de doorgaande, grotere wegen dynamische verlichting: lampen worden dan na bijvoorbeeld 11 uur ’s avonds gedimd. Dan wordt de lichtopbrengst van de lamp tot de helft of 30% teruggebracht. Onze ogen zien het nauwelijks aangezien je je heel snel aanpast aan iets minder licht. Het energieverbruik gaat wel een stuk naar beneden en de hinder voor omwonenden vermindert.

Een lamp kan ook echt gedoofd worden. Dat gebeurt echter nog niet heel veel in Nederland, maar het kan wel.

In Zeeland wordt gewerkt aan het op grote schaal inzetten van dynamische verlichting. Hierbij wordt openbare verlichting op maat aangeboden, afhankelijk van de verkeers- en weersomstandigheden op een bepaald moment. Een artikel uit de PZC:

Nieuwe vormen van verlichting

Openbare verlichting is zo afgesteld dat een verkeersdeelnemer objecten op de weg, zoals een overstekende voetganger, goed kan zien. Een andere belangrijke rol is dat je kan zien hoe de weg zich vervolgt. Dit is vooral voor snelwegen en buitenwegen van belang. Dit laatste wordt ook bereikt door goede markering op de weg, paaltjes en borden. Vroeger waren ook zogenaamde kattenogen populair. In moeilijke situaties (vooral bij bochten) kan een nieuwe vorm van verlichting uitkomst bieden, zogenaamde actieve markering.

Beeld: Sotto le Stelle

De provincie Noord-Holland is er rond 2000 mee begonnen en tegenwoordig kun je in alle provincies wel voorbeelden van dit soort verlichting zien. Soms is het zo uitgevoerd dat het alleen brandt als je er langs rijdt. De kosten van een dergelijk systeem zijn aanzienlijk. Echter, de energiekosten en de lichthinder zijn minimaal en de ervaringen in diverse provincies zijn uitstekend.


GroenLinks wil ledverlichting langs snelwegen

Geplaatst: 23 november 2011
Thema: Economie / Openbare verlichting

GroenLinks wil de 1.000 kilometer verlichte rijkssnelweg in drie jaar tijd van ledverlichting voorzien. Ledverlichting gebuikt minder stroom en bespaart hierdoor miljoenen euro’s.

GroenLinks zal aanstaande dinsdag bij de begrotingsbehandeling van Infrastructuur en Milieu dit voorstel doen. GroenLinks Tweede Kamerlid …


Lichtmasten weg in Buren

Geplaatst: 18 mei 2011
Thema: Openbare verlichting

In de gemeente Buren is een project gestart waarbij de gemeente het aantal lichtmasten wil verminderen, vooral in het buitengebied. In de loop van de jaren zijn er veel masten geplaatst die de gemeente op dit moment niet meer zinvol …


Slimme verlichting op provinciale wegen Limburg

Geplaatst: 5 maart 2011
Thema: Openbare verlichting

Op een gedeelte van de provinciale weg Nyswiller-Hoensbroek (N281) reageren de nieuwe lampen op de intensiteit van het verkeer. Dat wil zeggen dat de lamp harder brandt bij druk verkeer en vanzelf dimt als de verkeersintensiteit afneemt.

Daarnaast branden deze …


Arnhem wil lichthinder in de Veluwe terugdringen

Geplaatst: 7 februari 2011
Thema: Ecologie / Openbare verlichting

De gemeente Arnhem wil lichthinder in het Arnhemse gebied van de Veluwe terugdringen en de donkerte beschermen.

De gemeente Arnhem neemt in het gebied ten noorden van de Schelmseweg verschillende maatregelen om lichthinder te beperken. Hierbij neemt de gemeente de …


Succesvolle openbare verlichtings initiatieven op een rij

Geplaatst: 30 januari 2011
Thema: Economie / Openbare verlichting

Senter Novem heeft een overzicht gemaakt van succesvolle energiebesparende projecten in de openbare verlichting. Alle koploper-gemeenten zijn op één kaart te vinden, met daarbij de ambities en resultaten van energie-efficiënte openbare verlichting.


Blauw = 2% energiebesparing per jaar, geel = …


Berkel-Enschot krijgt dimbare straatverlichting

Geplaatst: 19 januari 2011
Thema: Openbare verlichting

Woensdag is ‘Licht op Aanvraag’ in Berkel-Enschot officiëel geopend. Straatlantaarns gaan automatisch feller branden op het moment dat een fietser of voetganger passeert en dimmen weer als er niemand in de buurt is.

‘Licht op Aanvraag’ werkt met LED-straatverlichting van …


Openbare verlichting in Alkmaar gaat vooruit

Geplaatst: 17 januari 2011
Thema: Openbare verlichting / Platform Lichthinder

De openbare verlichting in Alkmaar is aan het veranderen. Zo worden er op verschillende plaatsen gele lampen vervangen door witte lampen, worden er LED lampen geplaatst en wordt dimmen van licht steeds vaker toegepast.

Met het nieuwe beleidsplan ‘Openbare verlichting …


Almere en Lelystad gaan lichthinder aanpakken

Geplaatst: 22 december 2010
Thema: Openbare verlichting

Berdien Steunenberg (Almere) en Wout Jansen (Lelystad) tekenden vrijdag een intentieverklaring om overmatig gebruik van verlichting tegen te gaan. (Foto: Friedländer).

Almere en Lelystad willen overmatig gebruik van verlichting tegengaan. Hiertoe ondertekenden de wethouders Berdien Steunenberg (Almere) en Wout Jansen …


Friese provinciale wegen krijgen LED-verlichting

Geplaatst: 17 december 2010
Thema: Openbare verlichting / Platform Lichthinder

De provincie Friesland gaat vanaf volgend jaar haar provinciale wegen voorzien van LED-verlichting. Ook wordt gekeken of provinciale wegen wel verlichting nodig hebben en of er alternatieven zijn. De provincie, die op deze manier CO2-itstoot wil terugdringen, trekt hiervoor € …


Eerste stuk snelweg ter wereld met LED-verlichting

Geplaatst: 30 november 2010
Thema: Openbare verlichting

Een deel van de A44 is sinds kort verlicht door LED-lampen. Volgens Rijkswaterstaat is de snelweg daarmee de eerste ter wereld met LED-verlichting. De lampen werken al, maar de officiële ingebruikname is op 17 februari, liet een woordvoerster van de …


Groningen, Heerenveen en Gelderland beloond voor energiezuinige openbare verlichting

Geplaatst: 26 november 2010
Thema: Economie / Openbare verlichting

De gemeenten Groningen en Heerenveen en de provincie Gelderland hebben tijdens het Klimaatcongres 2010 de OVL-awards gewonnen. Ze kregen de awards uitgereikt vanwege de bijzondere inzet en resultaten op het gebied van energiebesparing in de openbare verlichting en het terugdringen …


Lampen uit op Vlaamse snelwegen

Geplaatst: 17 oktober 2010
Thema: Openbare verlichting

De meeste Vlaamse snelwegen zullen vanaf deze zomer niet meer worden verlicht. Minister van Mobiliteit Hilde Crevits (CD&V) hoopt zo jaarlijks 2 miljoen euro te besparen.

De lichten op de snelwegen in Vlaanderen zijn al gedoofd tussen middernacht en 6 …


Groen led-licht rukt op

Geplaatst: 22 mei 2010
Thema: Onderzoek / Openbare verlichting

Een artikel uit De Stentor van 18 mei j.l.:


Drenthe gaat wegverlichting met 30% minderen

Geplaatst: 14 maart 2010
Thema: Openbare verlichting

Van de website van Energeia:

De provincie Drenthe gaat de verlichting op de wegen met 30% verminderen. De provincie wil zo energie besparen, CO2-uitstoot terugdringen en lichtvervuiling tegen gaan, terwijl het verkeer nog steeds veilig gebruik kan maken van …


Rotterdam krijgt groene LED-golf voor fietsers

Geplaatst: 3 maart 2010
Thema: Openbare verlichting / Verkeersveiligheid

Van de website van Fietsberaad:

Rotterdam krijgt als eerste gemeenten een groene LED-golf voor fietsers. Op de Schieweg zullen lampjes in het wegdek aangeven met welke snelheid een fietser moet rijden, wil hij bij het verkeerslicht niet hoeven te …


© 2002- Platform Lichthinder