Ecologie

Beeld: Kai Schreiber

Duisternis hoort – net als stilte, een onvervuilde bodem en schoon grondwater – tot de meest elementaire natuurkwaliteiten. We moeten er dus zuinig op zijn en proberen dit zo min mogelijk te verstoren, zeker in natuurgebieden. Duisternis ’s nachts hoort bij de natuur en is belangrijk voor dieren.

Hoe verder van de evenaar, dus hoe grotere lichtverschillen, hoe meer de natuur zich richt op het licht als informatiebron. Licht geeft informatie over de tijd en over de plaats van bevinden. In Noord-Europa is het daarom zaak de natuur zo min mogelijk te verstoren met licht.

Een overdaad aan licht verstoort het bioritme van allerlei organismen en kan een heel ecosysteem ontwrichten. Dit heeft allerlei indirecte gevolgen. Veranderingen in de verhouding tussen licht en donker is vaak het natuurlijke signaal voor veranderingen in gedrag, zoals trek- en broedgedrag en voedselzoeken. Verstoring daarvan leidt tot aantasting van de conditie en alertheid.

Planten

De fotosynthese van planten wordt gestuurd door licht. Sommige planten kunnen niet groeien onder een continue belichting. Andere planten vertonen groeiafwijkingen. Het kiemen, de bestuiving en het bloeien van de plant worden door een teveel aan licht in de war gestuurd.

Voorbeelden zijn o.a. hopplanten langs een verlichte weg die minder opbrengst leveren, bomen bij verlichtingspalen die bladeren in de winter blijven dragen en de vorming van algen in grotten waar verlichting is geplaatst.

Door het verdwijnen van een hoge muur schijnt het licht van de buren nu ongehinderd de tuin in en kunnen vleermuizen, nachtvlinders en uilen het hier wel vergeten. Beeld: flickr.com/photos/maliegroen

Dieren

Het bekendste effect van licht op dieren is de pluimveehouderij, waar kippen, door ze te manipuleren met daglicht, een maximaal aantal eieren leggen. Andere voorbeelden zijn herten die je meerdere malen per jaar een gewei kan laten aangroeien en roodborsten die ’s nachts zingen onder lantaarnpalen. Proeven met de Siberische hamster die ’s zomers een bruine en ’s winters een witte vacht draagt, wezen uit dat het dier onder invloed van licht z’n vacht aanpaste: hij werd ’s winters bruin en ’s zomers wit. Voor roofdieren een gemakkelijke prooi. Bovendien gooide het dier het seizoen van voortplanting om naar een periode waarin dit geen enkel perspectief had.

In januari 2003 hielden drie hanen de bewoners van een seniorenflat in Amsterdam wekenlang uit de slaap door de hele nacht te kraaien. De dieren hadden het Amstelpark verruild voor het grasveld voor de flats waar ze elk half uur luid kukelden. De straatverlichting was de boosdoener: door de felle lampen dachten de hanen dat het dag was.

Beeld: flickr.com/photos/orcaman/90250379 / flickr.com/photos/booleansplit/3972482286

Vooral bij vogels, insecten en amfibieën is waargenomen dat buitenverlichting het gedrag beïnvloedt door desoriëntatie, afstoting en aantrekking. Hun oriëntatie wordt verstoord, waardoor hun energiebalans wordt aangetast. Of ze worden uit hun winterslaap gehouden. Hierdoor neemt de kans op uitputting en sterfte toe. Voor sommige soorten met kleine geïsoleerde populaties kan dit een ernstige bedreiging vormen voor hun voortbestaan.

Dieren die worden aangetrokken door licht hebben een grotere kans om ten prooi te vallen aan andere dieren of te worden doodgereden. Andere dieren, die worden afgestoten door licht, kunnen geschikte gebieden rond de lichtbron niet meer gebruiken. Een voorbeeld hiervan is de watervleermuis die, net als andere vleermuizen, door licht wordt afgestoten. Sommige dieren, zoals konijnen, raken gevangen in het licht; ze ervaren de donkere omgeving dan als en zwarte muur en dus als een obstakel.

Trekvogels

       

Het Fatal Light Awareness Programme verzorgt voorlichting, o.a. op scholen, over het gevaar van verlichte ramen en gebouwen voor vogels. Die vliegen zich er namelijk op te pletter. Op de foto is de oogst van een willekeurige weekdag in Toronto te zien.

Vooral laag vliegende, in de nacht trekkende vogels raken in de war door verlichte gebouwen op hun route. Aan de voet van één verlicht kantoorgebouw in Chicago zijn door vogelbeschermers in veertien jaar 20.697 dode vogels geteld; een gemiddelde van 1478 per jaar. Een schoorsteen van een elektriciteitscentrale in Ontario leverde tussen 1972 en 1982 22.779 dode vogels op. Toen de lampen werden vervangen door knipperlichten, daalde het aantal tot enkele per jaar.

Wetenschappers weten niet precies hoe het komt, maar trekvogels worden verward door de verlichte torens. Ze raken van koers en vliegen als motten om de gebouwen heen. Uiteindelijk sterven ze van uitputting of komen ze in botsing met een spiegelruit.


Pier Ameland groen verlicht

Geplaatst: 9 juli 2006
Thema: Ecologie / Onderzoek

In 2004 werd een studie afgesloten naar de effecten van de verlichting van boorplatforms op trekvogels. Trekvogels worden er door afgeleid en kunnen zo hun kostbare energievoorraad uitputten door rond te cirkelen. Studente Hanneke Poot van de Universiteit van Amsterdam …


Fakkelactie tegen kassen Eemshaven

Geplaatst: 3 oktober 2004
Thema: Ecologie

Op vrijdagavond 22 oktober wordt op alle dijken rond de Waddenzee actie gevoerd. Om 20 uur worden rond de hele Waddenzee fakkels ontstoken om de betrokkenheid bij dit gebied te tonen. De Waddenvereniging, Stichting Natuur en Landschap Eemsmond, Op Goede …


Friese Milieu Federatie wil duistere nachten

Geplaatst: 9 december 2003
Thema: Ecologie

De nachten in Friesland moeten volgens de Friese Milieu Federatie (FMF) zo donker mogelijk zijn. Het dag- en nachtritme van mens en dier raakt verstoord als het ’s nachts niet meer echt donker wordt door de vele verlichting. Omwonenden van …


Boorplatform dooft ’s nacht het licht

Geplaatst: 10 mei 2003
Thema: Ecologie / Terreinverlichting

Het boorplatform Ameland Westgat 1 van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) heeft sinds kort een spaarstand als het om de verlichting gaat. Om de lichtoverlast voor de natuur in de omgeving te beperken, gaat ’s avonds en ’s nachts de …


Het Veluwe Manifest

Geplaatst: 10 januari 2003
Thema: Ecologie

Afgelopen maand is door de Veluwecommissie Het Veluwe Manifest aangeboden aan gedeputeerde de heer H. Boxem. De Veluwecommissie werkt in opdracht van de provincie Gelderland en bestaat uit vertegenwoordigers van gemeenten, waterschappen, terrein- en wildbeheerders, natuur-, milieu- en landbouworganisaties, recreatie …


Lokale invloed van wegverlichting op een gruttopopulatie

Geplaatst: 1 januari 2002
Thema: Ecologie / Onderzoek

In 1998 werd de invloed van wegverlichting op het nestgedrag van grutto’s bestudeerd. Dit onderzoek werd uitgevoerd in een open weidegebied aan weerszijden van de A9 te Nederland tussen Limmen en Akersloot. De grutto werd gekozen als gidssoort voor weidevogels …


© 2002- Platform Lichthinder