Platform Lichthinder Nieuwsbrief 6

Geplaatst: 1 november 2003
Thema: Platform Lichthinder

Algemeen

Zeeland
In de Provinciale Staten van de provincie Zeeland is op 4 juli 2003 een motie aangenomen van de ChristenUnie die luidt:

Overwegende dat:
– De negatieve effecten van nachtelijke verlichting op natuur, landschap en mens inmiddels algemeen erkend worden
– In Zeeland nog relatieve duisternis is vergeleken met de omliggende provincies en dat beter zo kan blijven
– De openbare verlichting de verkeersveiligheid buiten de bebouwde kom over het algemeen nadelig beïnvloedt
verzoeken het college van Gedeputeerde Staten van Zeeland om op korte termijn een helder verlichtingsbeleid te ontwikkelen dat recht doet aan: Natuur, Milieu Veiligheid en Landelijke wet en regelgeving op openbare verlichting.

De motie werd door alle partijen ondersteund, behalve de VVD, LPF en Partij voor Zeeland. In de toelichting wordt oa. ingegaan op assimilatiebelichting van kassen, waarbij gesteld wordt dat alleen meegewerkt wordt aan nieuwe kasgebieden in Zeeland als er volledige afscherming plaatsvindt.

Gelderland
In de provincie Gelderland heeft afgelopen juni een succesvolle bijeenkomst plaatsgevonden als start van een donkere Veluwe. Vertegenwoordigers van een aantal gemeentes, 2 ministeries en een aantal milieu-en sterrenkundeorganisaties zaten rond de tafel samen met de provincie. De bedoeling van de bijeenkomst was te inventariseren wat de mogelijkheden waren om op de Veluwe een start te maken met een beleid om de Veluwe donkerder maken. Van deze bijeenkomst is een verslag gemaakt te verkrijgen bij Sotto le Stelle (info@sotto.nl). Als vervolg van deze bijeenkomst ziet het ernaar uit dat de provincie dit concreet vorm wil geven in het derde Gelderse milieuplan.

RMNO
De raad voor Ruimtelijk-, Milieu- en Natuuronderzoek heeft een project plan gelanceerd: “Mooi licht, mooi donker”. Het definitieve plan moet nog goedgekeurd worden, maar er is al een eerste verkennende bijeenkomst afgelopen september georganiseerd. Hier kwamen vertegenwoordigers van Provinciale Staten, wethouders van een aantal gemeentes, wetenschappers, natuur- en milieu organisaties en ook het Platform Lichthinder bijeen. Het project bestaat uit een pilot in Drenthe en krijgt, mocht het succesvol afgesloten worden, een landelijk vervolg.

In de provincie Drenthe zal bij zowel bestuurders als natuur- en milieu organisaties gevraagd worden naar de ervaringen met de bestaande situatie op het gebied van verlichting; ervaart men de situatie en eventuele uitbreiding als een probleem en is de regelgeving op dit gebied voldoende en adequaat? Ook zal een eerste belevingsonderzoek onder de bevolking plaats gaan vinden naar de perceptie van duisternis en of men de bestaande (openbare?) verlichting en lichtreclame als een probleem en/of als onvoldoende beschouwt.

De Slapeloze Nacht
In de nacht van 17 op 18 januari wordt in Vredenburg Utrecht “De slapeloze nacht” gehouden. Het is een initiatief van VPRO en Vredenburg als een commentaar op de 24 uurs economie. Ook de duisternis wordt bedreigd door deze ontwikkeling en dus zal er ook aandacht geschonken worden aan dit thema. Er zullen een aantal boottochten georganiseerd worden, Utrecht uit, naar de duisternis en weer Utrecht in. In Amelisweerd zullen de deelnemers een wandeling onder begeleiding gaan maken waar oa lichthinder een onderwerp zal zijn.

Kaarten NOAA
Er zijn op grond van waarnemingen met de DMSP satellieten nieuwe gegevens bekend geworden over de groei van de hemelhelderheid. Verschillende data zijn te verkrijgen op de website van de DMSP: dmsp.ngdc.noaa.gov/dmsp.html. De bestanden zijn echter alleen met gespecialiseerde software te openen. Voor Nederland heeft het RIVM al de eerste kaarten gemaakt. Binnenkort zal daar meer over verschijnen.

In Engeland zijn ze al verder en de kaarten zijn te vinden op de website www.cpre.org.uk. Van deze website het volgende citaat: “The land area of England experiencing severe light pollution grew by 17% between 1993 and 2000. Over the same period, the rural areas where there are truly dark skies and unimpeded views of the night sky in all its majesty and mystery shrank by 27%. On average, the light shining upwards at night from each square kilometre in England rose by 24% over those seven years.” Dit komt neer op een jaarlijkse verhoging van iets meer dan 3%.

Als gevolg van deze cijfers is er een commissie van het parlement ingesteld om een onderzoek te doen naar lichtvervuiling en sterrenkunde. Deze commissie heeft onlangs zijn eindrapport uitgebracht. In de dertig punten tellende conclusies breekt de commissie een lans voor het erkennen en aanpakken van het probleem. Ze pleit voor het maken van een “planning policy guidance” over lichthinder en de lokale autoriteiten te doordringen van het feit dat ze een verantwoordelijkheid hebben in deze zaak. Ze pleiten er voor om nog geen wettelijke maatregelen te nemen, maar dat zou in de toekomst wel mogelijk kunnen zijn. Praktisch willen ze het gebruik van hoge druk natrium lampen en full cut off armaturen stimuleren.

Oostenrijk
In Oostenrijk is een succesvolle campagne gestart om de hemelhelderheid door zoveel mogelijk mensen te laten schatten. Iedereen kan een gebied bekijken van de Kleine Beer of rond de gordelsterren van Orion en moet dan schatten welke sterren nog wel en welke niet meer te zien zijn. Op de website staan een aantal tekeningen van deze beide hemelgebieden met verschillende graden van lichthinder en de waarnemer moet aanklikken welke tekening het meest overeenkomt met zijn eigen waarneming. Op de kaart van Oostenrijk hoeft de waarnemer alleen maar zijn eigen waarneemplek aan te klikken. Dit wordt direct verwerkt.

Het programma is ontwikkeld door de universiteit van Wenen en is in mei met veel media aandacht van start gegaan. Binnen twee weken hadden een aantal duizenden mensen meegedaan en de resultaten zijn te zien op www.astro.univie.ac.at/~scw. Ondertussen staan er op de website ook een Nederlands talige handleiding en de kaart van Nederland. Samen met de Milieufederatie Drenthe bestaat het plan om ook in Nederland met deze campagne te starten.

Nieuw milieubeleidsplan België
Het nieuwe milieubeleidsplan voor de planperiode 2003-2007 voor Vlaanderen is afgelopen oktober aangenomen. Het gaat over alle door de overheid erkende thema’s en wat men er wil aan doen tijdens de komende jaren. Er worden echter ook al lange termijndoelstellingen opgesteld voor het jaar 2020. Het is de eerste keer dat ook lichthinder daarin is opgenomen.

Uit het hoofdstuk lichthinder:
Doelstelling: In 2007 komen geen gebieden meer voor met een kunstmatige hemelluminantie groter dan 9 keer de natuurlijke hemelluminantie (tussen 0.30 en 5 uur): dit is de categorie gebieden waar de kunstmatige hemelluminantie het grootst is.

Er wordt ingegaan op de rol van de verschillende overheden wat betreft maatregelen als de versnelde vervanging van oude kwikdamplampen en verlichtingstoestellen, het invoeren van reflecterende wegmarkeringen ter vervanging van wegverlichting in grote landelijke gebieden, het creëren van zones zonder verlichting nabij kwetsbare gebieden zoals belangrijke natuurgebieden of langs autosnelwegen in de buurt van eco-tunnels ter bescherming van fauna en flora en het opnemen van normen ter beperking van lichthinder door lichtreclame (bv. in reclamewetgeving en bij stedenbouwkundige vergunningen). Er wordt ingegaan op sensibiliseren van burgers maar ook van doelgroepen als reclamemakers en de glastuinbouwsector.

De volledige tekst is te vinden op: www.milieubeleidsplan.be

Nacht van de duisternis België
Binnenkort wordt weer de volgende nacht van de duisternis in België georganiseerd. Uit het persbericht: “Om de problematiek van lichthinder bij steden en gemeenten concreet aan te kaarten organiseren Bond Beter Leefmilieu (BBL) en de Werkgroep Lichthinder van de Vereniging voor Sterrenkunde (VVS) op zaterdag 8 november 2003 de achtste Nacht van de Duisternis. Meer dan de helft van de Vlaamse gemeenten, 161 om precies te zijn, zullen die avond (een deel van de) openbare verlichting doven. Heel wat particulieren schakelen hun oprit- en tuinverlichting uit en tientallen verenigingen organiseren activiteiten rond de lichthinderproblematiek. Ook de natuur helpt een handje. In de nacht van 8 op 9 november vindt immers een volledige maansverduistering plaats, wat gegarandeerd mooie beelden zal opleveren. In heel Vlaanderen wordt op 8 november van de Nacht van de Duisternis gebruik gemaakt om activiteiten te organiseren die lichthinder centraal stellen: nachtwandelingen, sterrenkijkavonden, donkertewandelingen, heksentochten.

Voor meer informatie: www.bondbeterleefmilieu.be/nacht

Rijdende rechter
Op 9 november wordt de uitzending, waar we al eerder melding van maakten, uitgezonden. De aflevering heet “Lantaarnpaal”. Een familie uit het Drentse Borger krijgt ongevraagd een lantaarnpaal in de heg van hun achtertuin. Iedere avond baadt de achtertuin in een zee van licht, en daar zitten ze niet op te wachten. Hun klacht vindt bij de gemeente geen gehoor. De lantaarnpaal blijft daar gewoon staan als het aan de gemeente Borger-Odoorn ligt.

Platform Lichthinder

Platform lichthinder wil dit jaar starten met een Nederlandse versie van de nacht van de duisternis. Ze hebben daarvoor contact opgenomen met de Drentse milieufederatie om een begin daarmee te maken. Volgende bijeenkomst 8 december Utrecht.

Nieuwe literatuur

Terreinverlichting
De commissie lichthinder van de Nederlandse Vereniging Voor Verlichtingskunde (NSVV) heeft een volgende deel uitgebracht in de serie over lichthinder. Het is het deel dat handelt over terreinverlichting zoals industrieterreinen en parkeerterreinen. Het is een aanvulling op de eerste uitgave over sportverlichting. In de uitgave terreinverlichting zijn niet alleen voor de lichtsterkte en verlichtingssterkte normen opgenomen, vergelijkbaar met sportverlichting, maar wordt voor het eerst ook ingegaan op de hinder voor andere groepen zoals machinisten, sterrenkunde en de natuur. Specifiek zijn er aanvullende normen betreffende de uitstoot van licht direct omhoog gegeven en zelfs strengere in de buurt van observatoria.

PPO meetmethode reductie assimilatieverlichting en economische haalbaarheid bovenafscherming
Het PPO, Praktijkonderzoek Plant en Omgeving, heeft een rapport uitgebracht over het meten van de uitstraling vanuit belichte kassen. Er is een simpel protocol ontwikkeld dat met behulp van een digitale camera en beeldbewerkings software de afmetingen van de kieren meet. Samen met de doorlaatbaarheid van het scherm geeft dit een voldoende goed beeld van de reductie van de lichtuitstoot vanuit de kas.

Voor situaties die discutabel zijn, en er echt licht gemeten moet worden, geeft het gepubliceerde rapport geen eenduidig protocol. Het meetresultaat, zowel de gemeten lichthoeveelheid als de reductie na afscherming, wordt beïnvloed door de plek waar je precies meet. Er is nog te weinig ervaring om een eenduidig oordeel te kunnen vellen. Toch is dit rapport een goed hulpmiddel voor milieuambtenaren die belast zijn met de handhaving van de AMvB glastuinbouw. Het rapport is getiteld “Protocol vaststelling reductie uitstraling” en is geschreven door E. van Rijssel.

Ondertussen is het PPO met een nieuw onderzoek bezig betreffende de economische haalbaarheid van bovenafscherming. De eerste resultaten zijn bemoedigend, maar er moet nog meer praktijk georiënteerd onderzoek gedaan worden. Of dit onderzoek uitgevoerd kan worden is afhankelijk van de financieringsmogelijkheden ervan.

© 2002- Platform Lichthinder