Platform Lichthinder Nieuwsbrief 5

Geplaatst: 1 juni 2003
Thema: Platform Lichthinder

Algemeen

De A50 in de spits toch verlicht
Rijkswaterstaat heeft bekend gemaakt dat ze op de A50 ondanks dat dit dwars door de Veluwe loopt tijdens de spits de weg willen verlichten. Dit komt omdat er zogenaamde spitsstroken in gebruik genomen worden. Dat betekent dat de vluchtstrook naast de snelweg tijdens de spits gebruikt mag worden voor verkeer. Bij een pechgeval of aanrijding moet de Verkeerscentrale de spitsstrook snel dicht doen en hulpverleners (zoals politie en bergingsbedrijf) snel naar de plaats van het ongeval sturen. Om te kunnen zien of er ongevallen plaatsvinden moet er verlichting aanwezig zijn. Nu loopt de A50 van Apeldoorn naar Arnhem dwars over de Veluwe. Terwijl dus de provincie juist plannen maakt om de Veluwe lichtarmer te maken wordt er besloten om deze weg wel te verlichten, tegen de algemene norm in dat rijkswegen door natuurgebieden geen verlichting hebben. Er komt nog een inspraakronde waar ook het Platform van zich zal doen spreken.

Auto’s kruipen door het donker
Overgenomen uit de Volkskrant, Sanne ten Hoove

Automobilisten verlagen op onverlichte wegen hun snelheid. Daarnaast halen ze minder vaak in en werpen ze minder vaak een blik op het dashboard. Dat blijkt uit een onderzoek van de Adviesdienst Verkeer en Vervoer van Rijkswaterstaat.

Rijkswaterstaat liet het onderzoek uitvoeren omdat de instantie de verlichting langs de snelwegen zoveel mogelijk wil dimmen. Zodra de lichten op de snelweg uitgaan krijgen automobilisten een snellere ademhaling en begint hun hart harder te bonken. Tegelijkertijd knipperen ze minder vaak met hun ogen en als ze knipperen doen ze het kort. Op deze manier proberen ze zo weinig mogelijk informatie te missen. Toch moesten ze tijdens het rijden vaker bijsturen, merkten de onderzoekers. Na afloop van het onderzoek zeiden de proefpersonen dat ze zich in het donker bovenmatig moesten inspannen. Ze rijden daarom liever op een verlichte weg.

Net na de avondspits hadden de automobilisten nauwelijks last van het donker. Volgens de onderzoekers komt dit waarschijnlijk doordat het dan druk is op de weg. De koplampen van de auto’s verlichten de route, terwijl de achterlichten van voorgangers een baken zijn voor de andere weggebruikers.

Klachten over snelwegreclame
Bij Rijkswaterstaat komen al meer klachten binnen over reclame-uitingen langs de snelwegen, zoals bij de A15 bij Andelst en A50 bij Heteren. Daar staan een aantal lichtreclamezuilen die erg veel licht geven. Rijkswaterstaat is er ook niet gelukkig mee, aangezien de reclame alleen maar afleidt van de weg. RWS kan daar echter niets tegen doen; dat is een zaak van de gemeentes. Overbetuwe waar een van de zuilen staat zegt dat ze er niets tegen kunnen doen. Dit is echter zeker niet waar. Een aanpassing van de APV is best mogelijk.

Skybeamers
In de vorige Nieuwsbrief berichtten we over de skybeamers in Nederland. We riepen op om te melden waar ze in Nederland staan. De lijst van ons bekende skybeamers is dankzij de vele meldingen gegroeid naar 28 stuks. Zie http://www.platformlichthinder.nl/skybeamers.html. Mocht u er nog één zien die er niet op voorkomt dan kunt u dat via de website melden. Volgend jaar willen we een project gaan starten om de betrokken gemeentes te helpen paal en perk hieraan te stellen.

Rijdende rechter
In het najaar komt er een uitzending van het NCRV programma rijdende rechter over lichthinder. In Borger is een aantal armaturen geplaatst op een achterpad, waar een van de lampen hinderlijk in een tuin en een serre schijnt. De gemeente wilde daar niets tegen doen, waarna de zaak voor de rijdende rechter is gebracht. Deze heeft al uitspraak gedaan en daaruit het volgende:

Juridisch kader: onrechtmatigheid of niet?
“Het voorgaande neemt niet weg dat het plaatsen van de betreffende lichtmast vlak op het erf van Familie van D dusdanig veel hinder kan opleveren, dat dit gelet op alle omstandigheden van het geval als onrechtmatig moet worden aangemerkt.”

“Ik heb zelf kunnen constateren dat de gewraakte lichtmast na zonsondergang dusdanig veel licht in de tuin en zelfs in de serre van Familie van D werpt, dat dit beslist als onaangenaam moet worden aangemerkt. Van hinder is in zoverre dus inderdaad sprake, maar daarmee is nog niet gezegd dat dit ook onrechtmatig is jegens Familie van D. Van onrechtmatige hinder is immers pas sprake indien deze, alle omstandigheden van het geval in aanmerking genomen, waaronder de ernst van de hinder en de daarbij betrokken wederzijdse belangen, de grenzen van het maatschappelijk betamelijke te buiten gaat.”

De rechter bepaalt dat naar analogie van de sportverlichting richtlijn van de NSVV de normen die onrechtmatige hinder oplevert dezelfde zijn voor openbare verlichting. De gemeten waardes overschrijden deze waardes. Daarom wordt dit als onrechtmatige hinder aangemerkt.

Besluit
“Gemeente Borger-Odoorn wordt verplicht om binnen veertien dagen na heden kosteloos een zwarte afschermkap aan te (laten) brengen in het armatuur van de in deze procedure bedoelde lichtmast. Deze afschermkap dient dusdanig te worden gepositioneerd, dat de lichtinval in de tuin en serre van Familie van D zoveel mogelijk wordt beperkt.”

Licht in donker
Een onderzoek in Engeland heeft aan het licht gebracht dat 98% van de kinderen inslaapt met een lampje aan. Meer dan de helft van de ouders doet een lamp in de hal aan en de rest in de kamer van de kinderen zelf. De ouders geven aan dat dit gedaan wordt ter geruststelling van de kinderen. De meeste kinderen komen dus nooit meer in aanraking met echte duisternis. Dr. Chris Idzikowski, director of the Sleep Assessment and Advisory Service: “Permanente blootstelling aan kunstmatig licht kan het melatonine niveau reduceren, dat de interne dagelijkse klok regelt. Dit kan slaapritme storingen veroorzaken, hyperactiviteit en kan een negatieve invloed hebben op de gezondheid van de kinderen.”

Milieufederatie vraagt om duisternis en stilte
De Milieufederatie Noord-Holland heeft aan de politieke partijen die momenteel onderhandelen over de vorming van een nieuw College van Gedeputeerde Staten, gevraagd om de IJsselmeerkust aan te wijzen als wijkplaats voor duisternis en stilte.

Duisternis en stilte zijn in Noord-Holland zeldzaam geworden, stelt de Milieufederatie vast. Bijna nergens meer is het ’s nachts volkomen duister. Ook met de stilte is het slecht gesteld: auto’s en vliegtuigen zijn bijna in de gehele provincie te horen. Het Noordhollandse landschap boet daardoor in aan kwaliteit. De Milieufederatie vraagt het nieuwe provinciebestuur om aandacht voor deze schaarse goederen, te beginnen langs de kust van het IJsselmeer. Agrarische en industriële activiteiten die de duisternis en de stilte aantasten, moeten geconcentreerd worden op agroparken en bedrijven-terreinen in de buurt van stedelijke concentraties.

Lichtproductie in Nederland
Het Platform Lichthinder heeft onlangs een persbericht uit doen gaan over de lichtproductie in Nederland. Kassen zorgen voor de helft van het kunstmatige licht in Nederland

In haar onderzoek “Licht in Nederland” berekende Platform Lichthinder wat het aandeel is van de verschillende lichtproducenten in de totale hoeveelheid uitgestoten licht. Uit de conclusies blijkt dat er voor assimilatiebelichting meer dan 4 keer zoveel licht geproduceerd wordt als voor de hele Nederlandse openbare verlichting. Naast de productie is ook berekend hoeveel daarvan omhoog straalt (direct of indirect). Het blijkt dat ruim de helft van het opgaande licht afkomstig is van de kassen, aangenomen dat alle kassen aan de bovenkant onafgedekt zijn. Zie voor details: http://www.platformlichthinder.nl/lichtinnederland.html

Assimilatiebelichting
Assimilatiebelichting is zoals blijkt uit voorgaande de grootste bron van de lichtvervuiling in Nederland. De assimilatiebelichting wordt vooral voor rozen gebruikt, maar ook voor een aantal minder geteelde snijbloemen. De laatste jaren wordt er ook door groentekwekers geëxperimenteerd met assimilatiebelichting.

De hoeveelheid licht en daarmee ook de verbruikte energie per vierkante meter neemt de laatste jaren steeds toe. Op dit moment is het gemiddelde verbruik tussen de 34 en 36 watt per m2, met een gemiddelde verlichtingssterkte van 5000 lux per m2. Er wordt al geëxperimenteerd met verlichtingssterktes van boven de 10.000 lux en ruim 100 watt per m2. Op dit moment wordt ruim 17% van het totale glastuinbouwareaal van ongeveer 10.000 hectare verlicht. Dit neemt de laatste jaren toe met 1,6% per jaar.

Traditioneel was het Westland het kassengebied van Nederland samen met het gebied rond Aalsmeer. De laatste jaren is ook het gebied bij Venlo een kassengebied geworden. In de 5de Nota Ruimtelijk Ordening worden een aantal nieuwe gebieden aangewezen.

Hieronder staan de grotere plannen:

Bathpolder; Reimerswaal, Zeeland: 80 hectare in 2002 en plannen voor nog 20 hectare
Bergerden-Lingewaard, Huissen Gelderland: 50 hectare in 2002; vanaf 2002 215 hectare
Berlicum Menaldumadeel, Friesland: 50 hectare in 2002; plannen voor 450 hectare bruto
Californie Horst, Limburg: 150 hectare bruto
Grootslag ; Wervershoof; Noord-Holland: 250 hectare netto tot 2006
Haarlemmermeer, Zuid-Holland: 200 hectare
Hoogezand-Sappemeer, Groningen: 70 hectare, waarvan 21 hectare in 2002
Koekoekspolder, Overijssel: 200 hectare netto
Luttelgeest II, Flevoland: 300 hectare
Moerdijkse hoek, Noord Brabant: 175 hectare
Noordpolder; Berkel en Rodenrijs; Zuid-Holland: 95 hectare
Koegorspolder Terneuzen, Zeeland: 80 hectare
Rundedal Emmen, Drenthe: 110 hectare
Siberie; Maasbree en Baarlo, Limburg; 125 hectare
Zuidplaspolder; Moordrecht; Zuid-Holland; 200 hectare

Als deze plannen doorgaan en er geen regeling betreffende nachtelijke afscherming komt dan zal heel Nederland dus in een nog grotere waas van verlichting gaan baden.

Veluwe donkertegebied
De provincie Gelderland heeft half juni 2003 een bijeenkomst georganiseerd voor een aantal betrokkenen om na te denken hoe vorm te geven aan “Veluwe donkertegebied”. Vertegenwoordigers van twee ministeries, een aantal gemeentes en van organisaties zoals natuurmonumenten hebben in een geanimeerde en inspirerende bijeenkomst ideeën geopperd. Er is een werkgroepje gevormd, dat getrokken door de provincie, verder vorm zal geven aan de initiatieven.

Stad Apeldoorn
De stad Apeldoorn heeft een onderzoek uit laten voeren naar de mogelijkheden om de energie voor de openbare verlichting te reduceren en tevens de lichtproductie te verminderen.

Uit het persbericht:
Het college van burgemeester en wethouders heeft naar aanleiding van een onderzoek besloten het beleid rond de openbare verlichting in Apeldoorn niet te wijzigen. Bij nieuw te ontwikkelen woonwijken en bedrijventerreinen zal de gemeente onderzoeken of er gewerkt kan worden met dimtechnieken op de openbare verlichting.

Om de verlichting te kunnen dimmen zouden er aanpassingen moeten worden aangebracht aan de armaturen en de schakelkasten. Het doorvoeren van deze aanpassingen staan niet in verhouding met de te bereiken energiebesparing. Wanneer een armatuur vervangen dient te worden kan echter tegen relatief geringe meerkosten een dimbaar armatuur worden geïnstalleerd.

Tevens blijkt uit onderzoek dat de straatverlichting in Apeldoorn niet afwijkt van het landelijk gemiddelde. Wel wordt geconstateerd dat de verlichting in het buitengebied van onze gemeente minder is. Dit is overigens conform het beleid van de gemeente. Uitgangspunt hiervan is dat bij plaatsing van straatverlichting in het buitengebied uiterst terughoudendheid wordt getracht. Een positief neveneffect is dat lichtvervuiling in Apeldoorn minder is dan in steden van vergelijkbare omvang.

Boorplatform
Op de foto’s uit de wereldatlas van de lichthinder is te zien dat de zeeën niet alleen maar donker zijn Zo is de vissersvloot nabij Japan te zien die met licht op tonijn vist, maar in onze eigen Noordzee is ook een lichtvlek te zien. Dat zijn boorplatforms. Deze verlichten blijkbaar excessief. Een boorplatform dat dichtbij Ameland ligt heeft dit licht nu verminderd.

Het boorplatform Ameland Westgat 1 van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) heeft sinds kort een spaarstand als het om de verlichting gaat. Om de lichtoverlast voor de natuur in de omgeving te beperken, gaat ’s avonds en ’s nachts de buitenverlichting in de spaarstand.

Ameland Westgat 1 is sinds 1986 in productie. Tijdens de avonduren verlichtten enkele honderden lampen het platform en daarmee ook natuur in de omgeving. Op verzoek van It Fryske Gea, beheerder van de natuur rondom Oost-Ameland, heeft de NAM de wijze van verlichting nu aangepast. Aangezien er ’s avonds en ’s nachts geen werkzaamheden worden uitgevoerd op het platform, kon een groot deel van de verlichting zonder problemen uit. De afgelopen weken is bijna de gehele verlichtingsinstallatie van het platform aangepast: er zijn nieuwe kabels gelegd en nieuwe verlichtingsarmaturen geplaatst. Deze ombouw heeft ongeveer 200.000 euro gekost.

België
In het Waasland in België start een groot project om autowegen veel minder en met minder lichtvervuilende technieken te verlichten. De N49 (Antwerpen-Knokke) zal niet alleen gedoofd worden van 0.30 tot 05.30 uur, er zal ook een experimentele schakeling worden toegepast om vanaf 21.00 uur op halve kracht te verlichten. Dit is niet eenvoudig want de verlichting bestaat uit natrium-lagedruklampen die niet dimbaar zijn. Om dit op te lossen wordt een nieuw systeem toegepast dat door Antares is ontwikkeld en de naam “ritsschakeling” draagt.

Ook de parallelweg – die oorspronkelijk van sterk lichtvervuilende toestellen was voorzien – wordt volledig uitgerust met nieuwe lampen die een vervuilingsreductie van meer dan 70% leveren. Als het proefproject gunstige resultaten heeft, dan wordt het uitgebreid naar alle snelwegen in België.

Platform Lichthinder

Het Platform Lichthinder is druk bezig om een comité van aanbeveling te vormen. Daarvoor worden op dit moment mensen benaderd uit de wereld van de natuur en sterrenkunde. Volgende vergadering van het Platform 30 juni in Utrecht.

Kijk voor actuele lichthinder informatie op onze website: http://www.platformlichthinder.nl

Mocht u de nieuwsbrief niet meer willen ontvangen meld dit aan de verzender.

© 2002- Platform Lichthinder