Platform Lichthinder Nieuwsbrief 4

Geplaatst: 1 april 2003
Thema: Platform Lichthinder

Algemeen

Stad Apeldoorn
De studie naar de openbare verlichting in de gemeente Apeldoorn is afgerond. Alle openbare verlichting is geanalyseerd; daaruit bleek dat voor elke inwoner van Apeldoorn er 709 lumen geïnstalleerd is ten behoeve van de openbare verlichting. Het zou goed kunnen zijn dat dit ongeveer geldt voor elke Nederlander. Apeldoorn lijkt wel een gemiddelde gemeente te zijn. In de aanbevelingen is ingegaan op de mogelijkheden tot reductie van licht door dimmen, door het verminderen van de gebruikte wattages en door het zelfs helemaal doven van delen van de verlichting.

Stel dat alle aanbevelingen overgenomen worden zou dat ’s nachts ongeveer de helft van het licht schelen. Verder zijn de toekomstige mogelijkheden geschetst van bijvoorbeeld nieuwe technieken zoals led-verlichting en telemanagement. De nota wordt binnenkort besproken in de gemeenteraad.

Veluwe
In de vorige Nieuwsbrief berichten we dat de commissie Veluwe aan de provincie een brief geschreven heeft waarin ze de wens uitsprak om de Veluwe aan te merken als een proef donkerte gebied. De gedeputeerde heeft dit voorlopig overgenomen en als eerste onderdeel zal er in juni een workshop georganiseerd worden waar de key figures, die in het toekomstige donkertegebied een belangrijke rol zouden kunnen spelen, uitgenodigd zullen worden. Deze workshop moet resulteren in concrete aanbevelingen waar verschillende mensen mee aan de slag kunnen. Sotto le Stelle is gevraagd om de workshop te organiseren.

Skybeamers
In de Zenit van december 2002 heeft een oproep gestaan om te melden waar in Nederland skybeamers staan. Op onze oproep zijn de volgende waarnemingen binnengekomen:

– Delft naar het zuidwesten, locatie onbekend
– Huizen, naar het zuiden, locatie bekend
– Denhelder, naar het zuiden, locatie onbekend
– Lattrop, naar het noorden, locatie bekend
– Utrecht, naar het zuidoosten locatie bekend
– Coevorden, centrum, locatie bekend
– Nieuw Amsterdam, locatie onzeker
– Deventer, in de stad, locatie bekend
– Harderwijk, in het dorp, locatie onzeker

Het Platform Lichthinder wil graag met de bovengenoemde waarnemingen aan de slag. We vragen daarom de lezers of ze weten waar de nog onbekende of onzekere skybeamers in bovengenoemde lijst zich bevinden. Onze tweede vraag is of dit inderdaad alle skybeamers in Nederland zijn. Onze indruk is dat er meer aanwezig zijn. Zijn er geen skybeamers in de zuidelijke provincies? Kijk nog eens de komende lentemaanden goed rond en meld in welke richting je deze lichten op de sterrenhemel of wolken ziet. We zullen geregeld de resultaten en vorderingen blijven melden. Reacties kunnen naar: info@platformlichthinder.nl.

Wat resultaten betreft kunnen we al positieve geluiden laten horen. Zo heeft de gemeente Enschede vorig jaar het besluit genomen om skybeamers te verbieden en zijn een tweetal andere gemeentes daar op dit moment mee bezig. Daarbij wordt zowel gedacht aan dit te bereiken via de APV als met een AmvB. Het Platform Lichthinder zit er bovenop en zal er over blijven publiceren totdat alle skybeamers uit Nederland verbannen zijn.

Onderzoek naar zoogdieren
Hans de Molenaar geeft de volgende twee bijdragen aan de Nieuwsbrief:

In de Volkskrant stond afgelopen december een artikel over het onderzoek van Alterra naar de invloed van wegverlichting op het ruimtelijke gedrag van zoogdieren. Dat was drie maanden voor het rapport eind februari uitkwam. Riskant, zo’n weergave voor er iets is verschenen en dat blijkt ook wel. De oppervlakkige krantenlezer kon uit de krant snel de conclusie trekken: niets aan de hand.

Kort en goed: het onderzoek was zeer grondig voorbereid, met zelfs een seizoen voor een testfase, en het is voor zover ons bekend internationaal het eerste onderzoek naar de invloed van verlichting op zoogdieren dat gekwalificeerd mag worden als een zgn. controlled field experiment. Het laatste wil zeggen dat er niet verschillende situaties zijn vergeleken, met alle onzekerheden en problemen van dien, maar dat in een aantal dezelfde situaties is vastgesteld hoe dieren reageerden op de aanwezigheid en afwezigheid van verlichting. Daar is zwaar-kaliber statistiek op losgelaten. Met als uitkomst: vos, bunzing en hermelijn, in mindere mate muskusrat en waarschijnlijk ook wezel worden door verlichting statistisch significant aangetrokken. De effectafstand is daarbij groter dan 100 meter. Daarentegen trekken egel, haas, ree en muizen zich er niets van aan. Afstoting werd niet geconstateerd. Met voor de goede orde de kanttekening dat vleermuizen niet in de proefopzet konden worden meegenomen. Daar is overigens al vrij veel van bekend (maar niet uit controlled field experiments).

Natuurlijk is niet uitgesloten dat de resultaten in andere typen gebieden niet exact hetzelfde zullen zijn, maar het gaat om het soort reactie. En dan is het grootste risico van aantrekking natuurlijk bij wegverlichting dat van verkeersslachtoffers. Bij andere verlichting is het risico minder duidelijk.

Wegverlichting en weidevogels
Er werd in het kranteartikel ook terloops ingegaan op eerder onderzoek van Alterra naar de invloed van wegverlichting op weidevogels, met de grutto als indicator-soort. Door alle complicerende factoren zoals de veranderende habitatkwaliteit en de nestplaatstrouw te laten voor wat ze zijn en alleen naar de plekken van de nesten op de kaarten te kijken, werd gesuggereerd dat de invloed niet veel voorstelde. De werkelijkheid is echter anders: er bleek wel degelijk sprake te zijn van een statistisch significante afstotende invloed van wegverlichting op broedende grutto’s, die zich uitstrekte over een afstand van enkele honderden meters.

Als onder meer bedacht wordt hoe de habitatkwaliteit van het onderzoeksgebied was, welke rol de nestplaatstrouw speelt en dat de onderzoeksopzet bestond uit één jaar licht uit en één jaar licht aan, dan is de aanname gewettigd dat de negatieve invloed van voortdurende verlichting in gemiddelde broedterreinen voor weidevogels aanzienlijk sterker moet zijn en veel verder dan enkele honderden meters moet reiken. Overigens werd dit onderzoek begin 2002 door een conferentie over verlichting en natuur in Los Angelos gekwalificeerd als het toen enige bekende zgn. controlled field experiment op dit gebied.

Benzinestations
In de vorige nieuwsbrief schreven we over de milieudienst van de gemeente Amsterdam, die bezig was om in het kader van energiereductie ook de overmatige verlichting van bedrijven zoals benzinestations in het kader van de wet milieubeheer aan te pakken. Onlangs is bekend geworden dat een bedrijf de reclameverlichting zal voorzien van een schemerschakelaar en dat er geschakeld wordt op een tijdklok. De verlichting zal alleen nog aan gaan als het donker wordt ’s avonds en tot 22.30 uur blijven branden. Vervolgens zal de verlichting ’s ochtends om 06.30 uur weer aan gaan, tot het weer licht wordt. Dit wordt uitgevoerd voor 31 januari 2003. Voor meer informatie: www.milieudienst.amsterdam.nl

Assimilatiebelichting Bathpolder, provincie Zeeland
De Bathpolder bij Kruiningen is een gebied waar een kassenlocatie wordt ontwikkeld. In een inmiddels al gevestigd kasenbedrijf heeft een tomatenteler onlangs assimilatiebelichting aangebracht. Hierover is lokaal veel te doen. De polder ligt namelijk vlak bij de Oosterschelde dat aangemeld is als habitatgebied en valt daarmee onder de Natuurbeschermingswet. Door Alterra is een studie verricht naar de eventuele negatieve effecten van de belichting op het gebied. De resultaten zijn, kort samengevat, dat de assimilatiebelichting zonder aanvullende maatregelen zeker een risico betekent voor de fauna, in het bijzonder voor de vogels.

Concretere uitspraken over de omvang van de effecten is echter bij gebrek aan gericht onderzoek aan assimilatiebelichting niet mogelijk. Voor zover bekend is dit de eerste keer dat zo’n studie voor een lichtplan voor een kasgebied is gebeurd. Gericht onderzoek aan assimilatiebelichting blijft echter een node ontbeerde zaak.

Donkertekaart in Gis
Er heeft zich een student van de Universiteit van Wageningen gemeld met interesse voor het onderwerp ‘landsdekkende kaart bronnen kunstlicht’. Hij zal na de zomer in samenwerking met Robert Koelemeijer van het RIVM proberen in een GIS alle gegevens die bekend zijn te verwerken tot een landsdekkende kaart. Meer informatie bij Sytze de Bruin, Centrum Geo-Informatie, sytze.debruin@wur.nl

Platform Lichthinder

Op de vergadering op 24 februari van het Platform Lichthinder is lang gesproken over de toekomstige structuur van het Platform. Hoe organiseren we het bestuur, de werkgroepen en houden we contact met degenen die in het land actief met een onderwerp bezig zijn. Er is besloten om de centrale werkgroep op te termijn op te heffen en het bestuur een stevige rol te geven. Daarnaast zullen er een aantal regionale en specialistische werkgroepen opgericht worden. Verder is feestelijk de nieuwe website bekeken en geopend. Volgende bijeenkomst 19 mei 2003 in de Kargadoor Utrecht.

Activiteiten

Brug van Willebroek
Een succes was er te melden afgelopen februari in België in de buurt van Zeeland. De verlichting van de brug van Willebroek die al veel websites en materiaal over lichthinder gesierd heeft als voorbeeld van overmatige verlichting, is uit.

Film “Lichthinder in Nederland”
De film van Jeroen Disch over lichthinder is afgelopen februari gedraaid op de lokale televisie van Utrecht.

Rijdende rechter
De rijdende rechter zal in mei een aflevering besteed worden aan de hinder die een inwoner van het dorp ondervindt van door de gemeente aangebrachte openbare verlichting. Uitspraak en dus ook opnames in mei, terwijl de uitzending pas in september is.

Simpsons
Een aflevering van de Simpsons zal in mei aandacht besteden aan lichthinder. Precieze datum is nog niet bekend.

Nieuwe literatuur

Meer licht, meer verkeersslachtoffers
Een opvallend bericht uit het vaktijdschrift over verkeer en vervoer 03/03/03:

Extra verlichting heeft soms een negatieve invloed op de verkeersveiligheid. In een rendementsvergelijking in Gelderland tussen zes soorten veiligheidsmaatregelen scoorde ‘verlichting’ het allerslechtst. Deze duurste maatregel leverde alleen maar extra verkeersslachtoffers op. Omgekeerd kwamen de goedkope plateaus (binnen de bebouwde kom) als beste maatregel uit de bus.

Nadat op 14,2 km provinciale weg lichtmasten waren geplaatst, steeg het aantal nachtelijke ongevallen (tussen 24.00 en 06.00 uur) met gemiddeld 57 procent in de twee jaar na de maatregel ten opzichte van de drie jaar voordien. Over het hele etmaal gemeten was de stijging 18 procent. Alleen overdag was de stijging 7 procent. Onderzoeker Peter van der Dussen die op de rendementsvergelijking aan de NHTV Internationale Hogeschool in Breda afstudeerde, veronderstelt dat er bij extra verlichting harder wordt gereden. Getoetst is dit overigens niet. Wel werd eerder een dergelijk verband door Rijkswaterstaat vastgesteld in een voor/na-studie op de A12. Er wordt bij de onderzoeker nadere informatie ingewonnen.

© 2002- Platform Lichthinder